• 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7

Don Fidel Pereira. Oblicza i historie władcy Górnej Urubamby

 

Kacper Świerk ID
Uniwersytet Gdański

numer:
 1, rok: 2025
https://doi.org/10.26881/kg.2025.1.07

 

 pdf

 

 

Don Fidél Pereira: Faces and Histories of the Ruler of the Upper Urubamba

Abstract

The aim of this article is presenting the personage of Fidél Pereira (circa 1886-88 – 1974). Fidél was a man of two cultures – half Hispanic (Peruvian), half Matsigenka. He was highly competent in both of them. Until present times he continues to be a very controversial person. Many Matsigenkas remember him as a ruthless patrón (boss), infamous for his cruelty to his indigenous slaves; meanwhile many missionaries or even anthropologists depict him as a valuable cooperator and interesting interlocutor / informer.

Key words: Fidél Pereira, Pereira family, Matsigenka people, Peruvian Amazon, Urubamba river basin


Don Fidél Pereira. Oblicza i historie władcy Górnej Urubamby

Abstrakt

Celem niniejszego tekstu jest przedstawienie postaci Fidéla Pereiry (circa 1886-88 – 1974). Był on człowiekiem dwóch kultur – pół Latynosem (Peruwiańczykiem), pół-Matsigenką. W obydwu z nich był wysoce kompetentny. Do dziś jest też postacią bardzo kontrowersyjną. Wielu Matsigenków pamięta go jako bezlitosnego patrona (szefa), słynącego z okrucieństwa wobec swych tubylczych niewolników, wielu zaś misjonarzy, a nawet antropologów przedstawia go jako wartościowego współpracownika i interesującego rozmówcę / informatora.

Słowa kluczowe: Fidél Pereira, rodzina Pereirów, lud Matsigenka, peruwiańska Amazonia, dorzecze Urubamby


Bibliografia

Álvarez F., Muerte de Monseñor Enrique Alvarez y subida a Quillabamba, w: R. Álvarez Lobo (red.), Sepahua II: Fundación de una misión católica en el Bajo Urubamba, Misioneros Dominicos & Enotria S.A., Lima 1996, s. 247-264.

Álvarez Lobo R., Sepahua I: Motivos para crear una misión católica en el Bajo Urubamba, Misioneros Dominicos & Enotria S.A., Lima 1996.

Anonim, Chonta y palmito: Páginas sobre género y educación, Gesto Comunicación Integrada, Lima 1999.

Baer G., Cosmologia y shamanismo de los matsiguenga (Perú Oriental), Ediciones Abya Yala, Quito 1994.

Bowman I., The Andes of Southern Peru: Geographical Reconnaissance along the Seventy-Third Meridian, Henry Holt and Company, New York 1916.

Davis P., Los machiguengas aprenden a leer: Breve historia de la educación bilingüe y el desarrollo comunal entre los machiguengas del Bajo Urubamba, Pontificia Universidad Católica del Perú & Instituto Lingüístico de Verano, Lima 2002.

Fernández W., Excursión misionera por el Río Urubamba, w: R. Alonso Ordieres (red.), La vida del pueblo Matsiguenga: Aporte etnográfico de los Misioneros Dominicos al estudio de la cultura Matsiguenga (1923-1978), Centro Cultural José Pío Aza & Misioneros Dominicos, Lima 2006, s. 190-195.

Ferrero A., La moral machiguenga, w: R. Alonso Ordieres (red.), La vida del pueblo Matsiguenga: Aporte etnográfico de los Misioneros Dominicos al estudio de la cultura Matsiguenga (1923-1978), Centro Cultural José Pío Aza & Misioneros Dominicos, Lima 2006, s. 266-275.

Gade D.W., Spell of the Urubamba: Anthropogeographical Essays on an Andean Valley in Space and Time, Springer, Cham & Heidelberg & New York & Dordrecht & London 2016.

Hvalkof S., Veber H., Los ashéninka del Gran Pajonal, w: F. Santos Granero, F. Barclay (red.), Guía Etnográfica de la Alta Amazonía. Volumen V, Smithsonian Tropical Research Institute, IFEA, Panamá & Lima, 2005, s. 75-279.

Johnson A., Families of the Forest: The Matsigenka Indians of the Peruvian Amazon, University of California Press, Berkeley & Los Angeles & London 2003.

Kairski M.,, Indianie Ameryki Środkowej i Południowej. Demografia, rozmieszczenie, sytuacja etno-kulturowa. Tom I. Analiza etnologiczna, Poznań, Warszawa, 1999.

Lepecki M.B., Wschodnie Peru czyli Montanja ze szczególnym uwzględnieniem departamentu Loreto i dorzecza rzeki Ucayali, Naukowy Instytut Emigracyjny, Warszawa 1930.

Métraux A., Review of: „Chaingavane: el Pongo de Mainique y los petroglifos”. Fidél Pereira (Revista del Museo Nacional 13:84-93, Lima, 1944), ,,The Journal of American Folklore” 1946, nr 59 (234), s. 550

Napolitano D., La leishmaniasis en la comunidad nativa machiguenga de Monte Carmelo, sudeste del Perú: Perspectiva antropológica, UNSAAC, Cusco 2002.

Renard-Casevitz F.M., Dollfus O., Geografía de algunos mitos y creencias: Espacios simbólicos y realidades geográficas de los Machiguenga del Alto Urubamba, “Amazonía Peruana” 1988, nr 8 (16), s. 7-40.

Rosengren D., In the Eyes of the Beholder: Leadership and the Social Construction of Power and Dominance among the Matsigenka of the Peruvian Amazon, Göteborgs Etnografiska Museum, Göteborg 1987.

Rosengren D., Los matsigenka, w: F. Santos Granero, F. Barclay (red.), Guía Etnográfica de la Alta Amazonía. Volumen IV, Smithsonian Tropical Research Institute, IFEA, Panamá & Lima 2004, s. 1-157.

Snell B.A., Diccionario matsigenka-castellano con índice castellano, notas enciclopédicas y apuntes gramaticales, Instituto Lingüístico de Verano, Lima 2011.

Vargas Llosa M., Gawędziarz, tłum. C. Marrodán Casas, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 1997.    


Artykuły z numeru lato 2025 [nr 1(16)/2025] - najnowszy numer

Ewa Szumilewicz

Filozofia współczesna. Nowe formuły

Ewa Szumilewicz
Filozofia współczesna. Nowe formuły


Materia uczestniczy w kształtowaniu życia. Współczesny materializm odrzuca schematyczny podział...

 

Czytaj więcej...

Szymon Wróbel

Pytanie o formułę współczesnego materializmu

Szymon Wróbel
Pytanie o formułę współczesnego materializmu

Materializm, na każdym etapie swego intelektualnego dojrzewania, musi rozstrzygać, czy chce być ściśle obiektywistycznym materializmem bez podmiotu poznającego, czy przeciwnie

 

Czytaj więcej...

Adrianna Zabrzewska

„Ta część ciebie, którą znam najlepiej, już nie żyje”. Rozważania o skórze, ciele i podmiotowości.

Adrianna Zabrzewska
„Ta część ciebie, którą znam najlepiej, już nie żyje”. Rozważania o skórze, ciele i podmiotowości.

Punktem wyjścia dla tego eseju są dwa problemy: paradoksalna natura dotyku, który nigdy nie dotyka (o czym chętnie opowiada filozofia), oraz skóra jako powierzchnia, która wyznacza naszą odrębność od świata (o czym chętnie mówi psychoanaliza).

 

Czytaj więcej...

Hanna Lubowicz

Ainsi Bas La Vida!’ Lacan’s Theory Extimate Sexuality as Based on Objects of Fall, Outlined by Means of a Short Story of Perfumes. An Essay.

Hanna Lubowicz
Ainsi Bas La Vida!’ Lacan’s Theory Extimate Sexuality as Based on Objects of Fall, Outlined by Means of a Short Story of Perfumes. An Essay.

Niniejszy artykuł stanowi próbę wykazania analogii między funkcją, jaką pełnią „małe przedmioty” w zmiennościach pożądania, a pewnymi ważnymi odkryciami w świecie przemysłu perfumeryjnego. Wykorzystuję lacanowską koncepcję imitacji, w szczególności rozróżniam między imitacją strukturalną a imitacją narcystyczną.

 

Czytaj więcej...

Felipe A. Matti

Poetry and the aesthetic experience in Ralph Waldo Emerson

Felipe A. Matti
Poetry and the aesthetic experience in Ralph Waldo Emerson

W niniejszym artykule analizuję złożoną relację między pięknem a doświadczeniem estetycznym w poezji, skupiając się na utworze R. W. Emersona The Rhodora. Twierdzę, że poezja jest aktem metamorfozy, poprzez który poeta powraca do natury i staje się jej częścią,

 

Czytaj więcej...

Csilla Fuszek, Agata Hofman, Arjav Parikh, Luis Pastor, Agnieszka Kosiak, Krzysztof Zajączkowski

Road to a better self – ethical guidanceto AI in education

Csilla Fuszek, Agata Hofman, Arjav Parikh, Luis Pastor, Agnieszka Kosiak, Krzysztof Zajączkowski
Road to a better self – ethical guidanceto AI in education

Artykuł analizuje etyczne i praktyczne implikacje zastosowania sztucznej inteligencji w edukacji (AIED), koncentrując się na jej wpływie na wartości ludzkie i relacje międzyludzkie. Choć AI oferuje korzyści, takie jak spersonalizowane nauczanie i poprawa wyników w nauce, niesie również ze sobą zagrożenia,

 

Czytaj więcej...

Kacper Świerk

Don Fidel Pereira. Oblicza i historie władcy Górnej Urubamby

Kacper Świerk
Don Fidel Pereira. Oblicza i historie władcy Górnej Urubamby


Celem niniejszego tekstu jest przedstawienie postaci Fidéla Pereiry (circa 1886-88 – 1974). Był on człowiekiem dwóch kultur – pół Latynosem (Peruwiańczykiem), pół-Matsigenką.

 

Czytaj więcej...

Agnieszka Góra-Stępień

Taka była Agata. Historia profesor Elżbiety Wolickiej-Wolszleger

Agnieszka Góra-Stępień
Taka była Agata. Historia profesor Elżbiety Wolickiej-Wolszleger


Elżbieta Wolicka-Wolszleger – dla przyjaciół po prostu „Agata”. To imię prawdopodobnie pojawiło się jeszcze w czasach jej studiów plastycznych

 

Czytaj więcej...

Elżbieta Wolicka

Egzystencjalne perspektywy narratologii według Paula Ricoeura

Elżbieta Wolicka
Egzystencjalne perspektywy narratologii według Paula Ricoeura


Artykuł stanowi analizę egzystencjalnych perspektyw narratologii w późnej twórczości Paula Ricoeura, ujmowanej w kontekście lingwistycznego zwrotu w filozofii. Autorka omawia sposób, w jaki Ricoeur łączy hermeneutykę filozoficzną z teorią języka, kładąc nacisk na „bycie w mowie” jako fundament ludzkiej egzystencji i tożsamości narracyjnej.

 

Czytaj więcej...