Apostoł Paweł i rola kobiet w Kościele. Oikos, patronat, charyzmat

Wojciech Gajewski ID
Uniwersytet Gdański

 

numer: 1, rok: 2026

https://doi.org/10.26881/kg.2026.1.02

 

pdf

 

The Apostle Paul and the Role of Women in the Church:
Oikos, Patronage, Charism

Abstract

This article examines the role of women in the organization of the early Church, with particular attention to their participation in the functioning and formation of the earliest Christian communities. The point of departure is the tension between the social structures of the Jewish and Greco-Roman worlds and the novelty emerging from the theology and missionary practice of the milieu centered on Paul the Apostle. The analysis is based on selected New Testament texts and on findings from socio-historical research. Special attention is devoted to the relationship between the oikos as the basic unit of social organization, the mechanisms of patronage, and the charismatic practices present in Pauline communities. Within this framework, the figures of Phoebe (Rom 16:1-2), Prisca (Acts 18:26), and Junia (Rom 16:7) are discussed. The analysis indicates that women played a significant role in the life and organization of the earliest communities, although this participation underwent gradual transformation in the later development of the Church in connection with processes of institutionalization.

Key words: early Church, house church, patronage, Phoebe, Prisca, Junia, ekklesia, oikos, diakonos, prostatis, charisma

Apostoł Paweł i rola kobiet w Kościele. Oikos, patronat, charyzmat

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem roli kobiet w organizacji wczesnego Kościoła, koncentrując się na ich udziale w funkcjonowaniu i kształtowaniu najstarszych wspólnot chrześcijańskich. Punktem wyjścia jest napięcie między strukturami społecznymi świata judaistycznego i grecko-rzymskiego a nowością wynikającą z teologii i praktyki misyjnej środowiska skupionego wokół osoby Pawła Apostoła. Analiza opiera się na wybranych tekstach nowotestamentowych oraz na ustaleniach badań socjo-historycznych. Szczególna uwaga została poświęcona relacji między oikos jako podstawową jednostką organizacji życia społecznego, mechanizmom patronatu oraz praktykom charyzmatycznym obecnym we wspólnotach Pawłowych. W tym kontekście omówione zostały postacie Feby (Rz 16,1-2), Pryski (Dz 18,26) i Junii (Rz 16,7). Przeprowadzona analiza wskazuje, że udział kobiet w życiu i organizacji najstarszych wspólnot był znaczący, choć w późniejszym etapie rozwoju Kościoła uległ stopniowemu przekształceniu wraz z procesem instytucjonalizacji.

Słowa kluczowe: wczesny Kościół, kościół domowy, patronat, Feba, Pryska, Junia, ekklesia, oikos, diakonos, prostatis, chazyzmat

Bibliogafia

  • Beyer, H. W. διακονέω, διακονία, διάκονος, w: Theological Dictionary of the New Testament, red. G. Kittel, tłum. G. W. Bromiley, t. 2, 81–93, Grand Rapids: Eerdmans 1964.
  • Brooten, B. J. Junia: Outstanding among the Apostle, w: Women Priests: A Catholic Commentary on the Vatican Declaration, red. L. Swidler, A. Swidler, New York: Paulist Press 1977.
  • Cervin, R. S. A Note Regarding the Name ‘Junia(s)’ in Romans 16.7, “New Testament Studies” 1994, 40 (3): 464–470.
  • Chow, J. K., Patronage and Power: A Study of Social Networks in Corinth, JSOT Press, Sheffield 1992.
  • Cohen, S. J. D., From the Maccabees to the Mishnah, Westminster John Knox, Philadelphia 1987.
  • Daly, M., The Church and the Second Sex, Harper & Row, New York 1968.
  • Dunn, J. D. G., The Epistle to the Galatians, Peabody, MA: Hendrickson 1993.
  • Dynak, A., Skromne wielkiego początki. Lidia – pierwsza chrześcijanka Europy (Dz 16,11–15), w: „Kogo szukasz?” (J 20,15). Księga pamiątkowa dla Księdza Profesora Henryka Witczyka w 65. rocznicę urodzin, red. W. Chrostowski i M. Kowalski, 127–149, Stowarzyszenie Biblistów Polskich, Warszawa 2021.
  • Fee, G. D., The First Epistle to the Corinthians, Grand Rapids: Eerdmans, 1987.
  • Gajewski, W., Ojciec rodziny jako model zwierzchnika kościoła domowego. Analiza przypowieści o słudze wiernym i niewiernym (Mt 24,45–51; Łk 12,41–48), „Christianitas Antiqua” 2012, 4: 45–82.
  • Gajewski W., Ekklesia a oikos w epoce Nowego Testamentu. Kościół w świetle antycznego domostwa na podstawie 1 i 2 Kor oraz przypowieści Mt 7,24–27, Mt 24,45–51, Łk 15,11–32. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2013.
  • Gajewski, W., Charyzmaty w świadectwach epoki ojców apostolskich, „Przegląd Religioznawczy” 2020, 4 (278): 169–178.
  • Gajewski, W., Profetyzm, Paweł Apostoł i Ekklesia, „Przegląd Religioznawczy” 2023, 3 (289): 169–178.
  • Gajewski, W. Charyzmat, urząd, hierarchia. Przegląd pojęć i zjawisk związanych z organizacją Kościoła pierwszego wieku, WAM, Kraków 2025.
  • Ilan, T. Jewish Women in Greco-Roman Palestine, Peabody, MA: Hendrickson, 1996.
  • Klauck, H.-J. Wczesnochrześcijańska wspólnota kościelna, przeł. S. Jopek, WAM, Kraków 1995.
  • Keller. M. N.  Priscilla and Aquila: Paul’s Coworkers in Christ Jesus, Liturgical Press, Collegeville 2010.
  • Kraemer, R. S., Her Share of the Blessings: Women’s Religions among Pagans, Jews, and Christians in the Greco-Roman World, Oxford University Press, New York–Oxford 1992.
  • Martimort, A.-G., Deaconesses: An Historical Study, Ignatius Press, San Francisco 1986.
  • Martyn, J. L. Galatians, Anchor Bible 33A, Doubleday, New York 1997 .
  • Meeks, W. A., The First Urban Christians: The Social World of the Apostle Paul., Yale University Press, New Haven–London 1983.
  • Musiał, D., Kobieta i mężczyzna w świecie antycznym: uwagi o starych sporach i nowych oczekiwaniach, „Klio” 2013, 26: 5–22.
  • Neutel, K. B., A Cosmopolitan Ideal: Paul’s Declaration “Neither Jew nor Greek, Neither Slave nor Free, nor Male and Female” in the Context of First-Century Thought. Library of New Testament Studies 513, T&T Clark, London 2015.
  • Osiek, C., Balch D. L., Families in the New Testament World: Households and House Churches, Westminster John Knox, Louisville 1997.
  • Osiek, C., MacDonald M. Y., Tulloch J. H., A Woman’s Place: House Churches in Earliest Christianity, Fortress Press, Minneapolis 2006.
  • Peppiatt, L., Women and Worship at Corinth, OR: Cascade, Eugene 2015.
  • Pomeroy, S. B., Goddesses, Whores, Wives, and Slaves: Women in Classical Antiquity, Schocken, New York 1975.
  • Schüssler Fiorenza, E., In Memory of Her: A Feminist Theological Reconstruction of Christian Origins, Crossroad, New York 1983.
  • Schüssler Fiorenza, E., Missionaries, Apostles, Coworkers: Romans 16 and the Reconstruction of Women’s Early Christian History, “Word & World” 1986, 6 (4): 420–433.
  • Schreiner, T. R., Head Coverings, Prophecies, and the Trinity: 1 Corinthians 11:2–16, w: Recovering Biblical Manhood and Womanhood: A Response to Evangelical Feminism, red. J. Piper i W. Grudem, 124–139, Crossway, Wheaton 1991.
  • Theißen, G., Czasy Jezusa. Tło społeczne pierwotnego chrześcijaństwa, przeł. F. Wycisk. WAM, Kraków 2004.
  • Winter, B. W., Roman Wives, Roman Widows: The Appearance of New Women and the Pauline Communities, Grand Rapids: Eerdmans, 2003.
  • Witherington III, B., Rite and Rights for Women – Galatians 3.28, “New Testament Studies” 27 (5) 1981: 593–604.
  • Witherington III, B., Women in the Earliest Churches, Cambridge University Press, Cambridge 1988.