numer 5 - artykuł 4

Ewolucja poglądów Henriego Bergsona na temat natury Boga i jej społeczny wymiar

Maria Urbańska-Bożek ID

numer: 2, rok: 2019

Evolution of Henri Bergson’s Views on the Nature of God and its Social Dimension

Abstract

The aim of the article is to present the direction of evolution of Bergson’s views on the nature of the God. The worldview transformation of the French philosopher made a radical turn from God understood as a creative act and energy to a personal God whose essence is love. There will be also indicated the possible social consequences of Bergson’s thoughts, which boil down to indicating the possibility of building an open religion and morality in an open society. The saint/the mystic has an important role in shaping such societies. For Bergson a saint is a prefiguration of a new human being, who is employing a new way of thinking. This is the man of dialogue, somebody who is spiritually strong, free, as well as open to challenges and to other people. French philosopher wants to overcome the hitherto prevailing thinking about the Other as an alien, and to build the foundations supporting the social and religious dialogue.

Key words: Henri Bergson, mystic, saint, nature of God, love, open morality, open religion, open society

Ewolucja poglądów Henriego Bergsona na temat natury Boga i jej społeczny wymiar

Abstrakt

Celem artykułu jest zaprezentowanie kierunku ewolucji poglądów Bergsona w kwestii natury Boga. Transformacja światopoglądowa francuskiego filozofa dokonała radykalnego zwrotu od Boga rozumianego jako akt twórczy i energię do Boga osobowego, którego istotą jest miłość. Wskażemy również potencjał myśli Bergsona, który najwyraźniej zaznacza się w etyce i oraz roli jednostki w rozwoju społeczeństw otwartych. Istotny udział w kształtowaniu się tego rodzaju społeczeństw ma święty/mistyk. Dla Bergsona święty jest zapowiedzią nowego człowieka, posługującą się nowym sposobem myślenia. To człowiek dialogu, ktoś duchowo silny, wolny, a także otwarty na wyzwania i innych ludzi. Francuski filozof pragnie przezwyciężyć dotychczasowe myślenie o Innym jako obcym i zbudować fundamenty wspierające dialog społeczny i religijny.

Słowa kluczowe: Henri Bergson, mistyk, święty, natura Boga, miłość, moralność otwarta, religia otwarta, społeczeństwo otwarte

Bibliografia

Arystoteles, O duszy, tłum. P. Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.
Bergson H., Dwa źródła moralności i religii, tłum. P. Kostyło, K. Skorulski, Wydawnictwo
Znak, Kraków 1993.
Bergson H., Écrits et paroles, red. Rose Marie Mosse-Bastode, t. 2, Paris 1958.
Bergson H., Energia duchowa, tłum. K. Skorulski, P. Kostyło, wstęp. K. Kostyło, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2004.
Bergson H., Ewolucja twórcza, tłum. F. Znaniecki, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2004.
Bergson H., Mélanges, Textes publies et annotes par Andre Robinet, Paris 1972.
Bergson H., Pamięć i życie, wybór tekstów Gillesa Deleuze’a, tłum. A. Szczepańska, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988.
Gadacz T., Historia filozofii XX wieku. Nurty, t. 1: Filozofia życia. Pragmatyzm. Filozofia ducha, Wydawnictwo Znak, Kraków 2009.
Jankelevitch V., Henri Bergson, ed. A. Lefebvre and N. F. Schott, trans. By N. F. Schott, introduction by A. Lefebvre, Duke University Press, Durham & London 2015.
Katechizm Kościoła Katolickiego, Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 1994.
Kołakowski L., Bergson, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1997.
Kołakowski L., Jezus ośmieszony. Esej apologetyczny i sceptyczny, Wydawnictwo Znak, Kraków 2014.
Kołakowski L., Świadomość religijna i więź kościelna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.
Kostyło P., „Ja jestem, który się staję”. Henri Bergson wobec problemu Boga, w: Od filozofii refleksji do hermeneutyki. Francuska filozofia religii, red. Nauk. J. Barcik, Wydawnictwo Naukowe PAT, Kraków 2007, s. 21–44.
Skarga B., Czas i trwanie. Studia o Bergsonie, Warszawa 1982.
Szacki J., Historia myśli socjologicznej. Wydanie nowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003.
Urbańska-Bożek M., Rola mistyków i świętych w filozofii Henri Bergsona i Franza Rosenzweiga, w: Święci i świętość w języku, literaturze i kulturze, red. nauk. T. Żurawlew, H. Leleń, Universitas, Kraków 2018, s. 81–94.
Urbańska-Bożek M., Henri Bergsona pedagogika z ducha wolności, w: Między inkluzją a ekskluzją społeczną w badaniach edukacyjnych, „Karto-Teka Gdańska” 2018, nr 1(2), red. nauk. M. Obrycka i Sz. Dąbrowski, s. 125–135.
Urbańska-Bożek M., Bóg – twórczy pęd życia. Myśl Bergsona, jej źródła oraz konsekwencje filozoficzne i teologiczne, w: Z Bogiem i przeciwko Bogu, „Studia Historica Gedanensia” 2016, t. 6, red. nauk. S. Kościelak, s. 258–275.
Urbańska-Bożek M., Miłość w aspekcie metafizycznym i etycznym w kontekście myśli Henri Bergsona i Franza Rosenzweiga, „Gdański Rocznik Ewangelicki” 2015, vol. IX, s. 258–276.
Urbańska-Bożek M., Logocentryczna metafizyka Arystotelesa a Bergsona metafizyka
pozytywna, „Gdański Rocznik Ewangelicki” 2014, vol. VIII, s. 280–294.
Waszkinel Romuald, Geneza pozytywnej metafizyki Bergsona, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1986.