„Najwyższe góry pochodzą z morza”. Postsekularny „most”pomiędzy bytami: doświadczenie cierpienia w mistycznej optyce via negativa

Joanna Sarbiewska ID
Uniwersytet Gdański
DOI: https://doi.org/10.26881/kg.2025.2.03

 

numer: 2, rok: 2025

 

 

Joanna Sarbiewska ‘The highest mountains come from the sea.’ A post-secular ‘bridge’ between beings: the experience of suffering in the mystical optics of via negativa

Abstract

Taking up the problem of suffering in philosophical, theological, or religious studies terms opens an ocean of exegetical possibilities. Interpretations of suffering known in Western and Eastern philosophies and religions emerge from different epistemic orders: levels of experience, consciousness, and ontological registers. In this text, I am interested in a postsecular perspective on two dimensions of the via negativa: suffering bound up with the human mystical experience, in which a divine transformation of one’s seeing/self/being takes place, and the suffering of Animals – their silent cry. Drawing on the experience of Christian mysticism (specifically: Rhenish and Carmelite) and Buddhist mysticism (specifically: the Mahayana transmission lineage associated with the bodhisattva ideal), I ask whether the pain of purification and growth, and the pain of „taking upon oneself” in a gesture of transforming love and compassion (kenosis and the bodhisattva), characteristic of a transcendent direction of human spiritual development and tied to human freedom, has anything to offer the silent scandal of animal suffering, which seems to be governed by a chain of determinism. In the deconstructive spirit of apophatic mysticism, I propose „building a bridge” between beings.

 

Key words: suffering, postsecular mysticism, via negativa, kenosis, bodhisattva, deconstruction

---

„Najwyższe góry pochodzą z morza”. Postsekularny „most”pomiędzy bytami: doświadczenie cierpienia w mistycznej optyce via negativa

Abstrakt

Podjęcie problematyki cierpienia w ujęciu filozoficznym, teologicznym czy religioznawczym otwiera ocean egzegetycznych możliwości. Znane w filozofiach i religiach Zachodu i Wschodu wykładnie cierpienia pochodzą z różnych porządków poznawczych: poziomów doświadczenia, świadomości i rejestrów ontologicznych. W niniejszym tekście będzie mnie interesować postsekularna perspektywa dwóch wymiarów via negativa: cierpienia związanego z doświadczeniem mistycznym człowieka, w którym dokonuje się boska przemiana jego widzenia/jaźni/bytu, oraz cierpienia zwierząt, ich niemego krzyku. Biorąc na warsztat doświadczenie mistyki chrześcijańskiej (a konkretnie: nadreńskiej i karmelitańskiej) oraz mistyki buddyjskiej (a konkretnie: linię przekazu mahayany związaną z ideałem bodhisattwy), sprawdzam, czy ból oczyszczenia i wzrostu oraz ból „brania na siebie” w geście transformującej miłości i współodczuwania (kenosis i bodhisattwa), charakterystyczny dla transcendentnego kierunku rozwoju ducha ludzkiego i związany z jego wolnością, ma coś do zaproponowania milczącemu skandalowi cierpienia zwierząt, którym wydaje się zawiadywać łańcuch determinizmu. W dekonstrukcyjnym duchu mistyki apofatycznej proponuję „przerzucenie mostu” pomiędzy bytami.

 

Słowa kluczowe: cierpienie, mistyka postsekularna, via negativa, kenosis, bodhisattwa, dekonstrukcja

---

Bibliogafia

 

Chödrön P., Tonglen: The Path of Transformation, Vajradhatu Publications, 2001

Derrida J., Memoirs of the Blind: The Self‑portrait and Other Ruins, trans. P.­‑A. Brault & M. Naas, The University of Chicago Press, Chicago 1993

Eckhart Mistrz, Dzieła wszystkie, tłum. W. Szymona, Wydawnictwo W drodze, Poznań 2013

Frankfurtczyk, Teologia niemiecka, tłum. P. Augustyniak, Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, Warszawa 2013 

Jan od Krzyża, Dzieła. Droga na górę Karmel. Noc ciemna, tłum. B. Smyrak, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2004

Nagardżuna, Filozofia pustki i współzależnego wyłaniania, tłum. A. Przybysławski, Marek Derewiecki, Kęty 2014

Nietzsche F., Listy, tłum. B. Baran, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2007

Nietzsche F., To rzekł Zaratustra. Książka dla wszystkich i dla nikogo, tłum. S. Lisiecka, Z. Jaskuła, Wydawnictwo Mediasat Group SA, Kraków 2005

Podgórzec Z., Mój Chrystus. Rozmowy z Jerzym Nowosielskim, Wydawnictwo Łuk, Białystok 1993

Safranski R., Nietzsche. Biografia myśli, tłum. I. Kania, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 2003

Śantidewa, Przewodnik na ścieżce bodhisattwy. Bodhisattvacaryavatara, tłum. W. Czapnik, J. Sieradzan, Phowa, Kraków 1992

Yalom D. I., Kiedy Nietzsche szlochał, tłum. A. Tanalska-Dulęba, Wydawnictwo Zielone Drzewo, Warszawa 2012

---