Arab. Dualis, czyli zagadka tożsamości

Zbigniew Landowski ID

Uniwersytet Gdański, Instytut Historii

numer: 2, rok: 2021

https://doi.org/10.5281/zenodo.6945434

 

 pdf

 

Arab. Dualis, or the Mystery of Identity

Abstract

Arab. Dualis, or the mystery of identity, is a review article devoted to the critical presentation of scientific positions and perspectives of the last century, focusing on defining the concepts of ‘Arab’, ‘Arabic’ and ‘Arabic’. To this day, there are attempts to define them, more or less objective, in the literature on the subject. Scientists use the achievements of various fields and branches of science and their methods to obtain satis¬factory result. Scientific achievements dupli¬cate many misleading stereotypes and myth¬ical axioms in this respect, often referring to the post-romantic vision of ‘Arab’ and later, post-war ideological positions com¬monly shaped by non-scientific factors. The scope of the study included selected West¬ern literature on the subject; it represents the most important and influential research trends. They were divided into groups: refer¬ring to the common history, geographic and territorial identity, and linguistic identity as the basis of the unity of ‘Arabs’, emphasizing the etymological research of the title con¬cept. The next sets of factors are the histor¬ical community, anthropological (including genetic), legal-political, and socio-psycho¬logical identity seen from the point of view of political science and cultural anthropolo¬gy. Their boundaries are fluid, and the ma¬terial illustrating them has been assigned to them arbitrarily – to avoid repetition.

Key words: Arab, arabic, arabicness, eth¬nos, identity, self-identification, cultural community, ethnic community, linguistic community, Arab genotype


Arab. Dualis, czyli zagadka tożsamości

Abstrakt

Arab. Dualis, czyli zagad¬ka tożsamości to przeglądowy artykuł po¬święcony krytycznej prezentacji stanowisk i perspektyw naukowych z ostatniego stule¬cia, koncentrujących się na określeniu pojęć ‘Arab’, ‘arabskość’ i ‘arabski. Po dziś dzień trwają w literaturze przedmiotu próby ich zdefiniowaniu, mniej lub bardziej obiek¬tywne. Uczeni korzystają z dorobku różnych dziedzin i gałęzi nauk oraz ich metod, aby uzyskać zadowalający rezultat. W dorobku naukowym powiela się w tym zakresie wie¬le mylnych stereotypów i mitycznych aksjo¬matów, szczególnie często odwołujących się do postromantycznej wizji ‘Araba’ i później¬szych, powojennych ideologicznych stano¬wisk nagminnie kształtowanych przez czyn¬niki nienaukowe. Zakresem badania objęto wybraną zachodnią literaturę przedmiotu, reprezentuje ona najważniejsze i wpływowe nurty badawcze. Podzielono je na grupy: od¬wołujące się do wspólnoty dziejów, geogra¬ficzno-terytorialnej i tożsamości językowej jako podstawy jedności ‘Arabów’, przy czym uwypuklono badania etymologiczne tytu¬łowego pojęcia. Kolejne zespoły czynników to wspólnota historyczna, tożsamość antro¬pologiczna (w tym genetyczna), prawno-po¬lityczna i społeczno-psychologiczna widzia¬ne z punktu widzenia politologii i antropolo¬gii kulturowej. Ich granice są płynne, a ma¬teriał je ilustrujący został im arbitralnie przy¬dzielony – dla uniknięcia powtórzeń.

Słowa kluczowe: Arab, arabskość, arab¬ski, etnos, tożsamość, autoidentyfikacja, wspólnota kulturowa, wspólnota etniczna, wspólnota językowa, genotyp Araba


Bibliogafia

Ahmad F., The Young Turks and the Otto­man Nationalities: Armenians, Greeks, Albanians, Jews, and Arabs 1908–1918, University of Utah Press, Salt Lake City 2014.

Allen M., Arabs, Bloomsbury Publishing, London–New York 2006.

Arabowie. Słownik encyklopedyczny, red. M. M. Dziekan, PWN, Warszawa 2001.

Бибикова О. П., Арабы. Историко-этно­графические очерки, АСТ, Москва 2008.

Bosworth C. E., The Arabs, Byzantium and Iran. Studies in Early Islamic History and Culture, Ashgate Publishing Company, Brookfield 1996.

Danecki J., Arabowie, PIW, Warszawa 2001.

Danecki J., Kultura islamu. Słownik, WSziP, Warszawa 1997.

Danecki J., Wstęp, w: B. Lewis, Arabowie w historii, PIW, Warszawa 1995.

Digard J.-P., Les Arabes: vus par Maxime Rodinson, “L’Homme” 1980, t. 20, nr 1, s. 113–116.

Dunlop D. M., Arab civilization to AD 1500, Longman, London–Beirut 1971.

Dziekan M. M., Arabowie przed islamem. Narodziny nowej religii, w: Bizancjum i Arabowie. Spotkanie cywilizacji VI– VIII wiek, red. T. Wolińska, P. Filipczak, PWN, Warszawa 2015, s. 47–63.

Faris N. A., Husajn M.T., The Crescent In Crisis. An Interpretative Study of the Mo­dern Arab World, University of Kansas Press, Lawrence 1955.

Fryzeł T., Jedność arabska. Idea i rzeczywi­stość, WMON, Warszawa 1974.

Genetic Disorders in the Arab World: Uni­ted Arab Emirates, Vol. 1, red. G.O. Tad­mouri, A. M. Taleb,-al , N. Khaja,- al, Gerges F. A., Making the Arab World: Nas­ser, Qutb, and the Clash That Shaped the Middle East, Princeton University Press, Princeton 2018.

Hathaway J., Arabowie pod panowa­niem Osmanów, 1516–1800, współpr. K. K. Barbit, przeł. K. Pachniak, Dialog, Warszawa 2012.

Hayoun M., When We Were Arabs: A Je­wish Family’s Forgotten History, The New Press, New York 2019.

Hittie P. K., Dzieje Arabów, PWN, Warsza­wa 1969.

Hourani A., Historia Arabów, Wydawnic­twa Narody i Cywilizacje, Gdańsk 2003.

Hoyland R. G., Arabia and The Arabs. From the Bronze Age to the coming of Islam, Ro­utledge, London–New York 2001.

Kayali H., Arabs and Young Turks: Ottoma­nism, Arabism, and Islamism in the Ot­toman Empire 1908–1918, University of California Press, Berkeley–Los Ange­les 1997.

Khalidi R., Anderson L., Muslih M., Simon R.S., The Origins of Arab Nationalism, Co­lumbia University Press, New York 1993.

Khidayer E., Życie po arabsku, Prószyński i Ska, Warszawa 2013.

Lacoste Y., Le Grand Maghreb, un vaste en­semble géopolitique, w: L’Etat du Maghreb, red. C. de Lacoste-Dujardin, Y. Lacoste, La Découverte, Paris 1991.

Lewis B., Arabowie w historii, PIW, Warsza­wa 1995.

Madeyska D., Historia świata arabskiego. Okres osmański 1516–1920, WUW, War­szawa 1988.

Madeyska D., Historia świata arabskiego. Okres klasyczny od starożytności do końca epoki Umajjadów (750), WUW, Warsza­wa 1999.

Mackintosh-Smith T., Arabs. A 3,000-year hi­story of peoples, tribes and empires, Yale Uni­versity Press, New Haven–London 2019.

Mały słownik kultury świata arabskiego, red. J. Bielawski, WP, Warszawa 1971.

Rodinson M., Les Arabes, Presses universita­ires de France, Paris 1979.

Schlicht A., Die Araber und Europa. 2000 Jahre gemeinsamer Geschichte, Kohlham­mer, Stuttgart 2008.

Словарь русского языка, red. А. П. Евгенье­вой, Рус. яз.; Полиграфресурсы, Москва 1999.

Wien P., Arab Nationalism: The Politics of Hi­story and Culture in the Modern Middle East, Routledge, London–New York 2017.

 

Źródła internetowe

Biblia Tysiąclecia, https://biblia.deon.pl [do­stęp: 5 lutego 2021].

Bosworth C. E., ʿARAB i. Arabs and Iran in the pre-Islamic period, w: Encyclopaedia Iranica, t. II, cz. 2, s. 201–203, http:// www.iranicaonline.org/articles/arab­-i [dostęp: 5 lutego 2021].

Magee P., Review of “Arabia and the Arabs: from the Bronze Age to the coming of Islam” [New York 2003] by Robert G. Hoyland, w: “Bryn Mawr Classical Re­view” 2003, https://bmcr.brynmawr. edu/2003/2003.02.27 [dostęp: 5 lutego 2021].

New World Encyclopedia, https://www. newworldencyclopedia.org/ent r y/ Arab#cite_note-13 [dostęp: 5 lutego 2021].

Овецкий М., https://proza.ru/avtor/mako­vetsky2 [dostęp: 31 sierpnia 2018].

Rodriguez-Flores J. L., Fakhro K., Agosto­-Perez F., Ramstetter M. D., Arbiza L., Vincent T. L., Robay A., Malek J. A., Suhre K., Chouchane L., Badii R., Al­-Nabet Al-Marri A., Abi Khalil Ch., Zi­rie M., Jayyousi A., Salit J., Keinan A., Clark A. G., Crystal R. G., Mezey J. G., Indigenous Arabs are descendants of the earliest split from ancient Eurasian popu­lations, “Genome Res.” 2016, nr 26 (2), s. 151–162, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ pmc/articles/PMC4728368 [dostęp: 5 lu­tego 2021].

Watt W. M., Cachia P., Who is an Arab?, https://www.africa.upenn.edu/K-12/ Who_16629.html [dostęp: 5 lutego 2021].

Жуковская Д., Кто такие арабы?, w: Исто­рия культуры, https://historicus.ru/kto_ takie_arabi [dostęp: 5 lutego 2021].


Artykuły z numeru lato 2021 [nr 2(9)/2021]

Zbyszek Dymarski

Agnieszka Bednarek-Bohdziewicz

Pytając o tożsamość człowieka w perspektywie historii i kultury

Zbyszek Dymarski

Agnieszka Bednarek-Bohdziewicz
Pytając o tożsamość człowieka w perspektywie historii i kultury


Autorzy zwięźle wprowadzają w cykl artykułów Być człowiekiem w różnych epokach i kulturach. Skupiają się głównie na przemianach mentalności zachodniej i, przywołując prace m.in. Norberta Eliasa i Leszka Kołakowskiego, rozważają takie kategorie jak: proces cywilizowania, tożsamość (w tym: wyobrażenia, idee i mity), czy też relacje człowiek-społeczeństwo.

Czytaj więcej...

Wojciech Gajewski

Człowiek na pograniczu: między judaizmem a chrześcijaństwem

Wojciech Gajewski
Człowiek na pograniczu: między judaizmem a chrześcijaństwem


Pogranicze religijne to zjawisko obecne współcześnie, ale nieobce również starożytności. Autor podejmuje wątek związany z problemem tożsamości religijnej pierwszego pokolenia chrześcijan, którzy swój judaizm poszerzyli o przekonanie, że Jezus z Nazaretu był zapowiadanym przez proroków Mesjaszem Izraela.

Czytaj więcej...

Edmund Kizik

Gdańszczan świat realny i wyobrażony w XVII wieku

Edmund Kizik
Gdańszczan świat realny i wyobrażony w XVII wieku


Fenomen Gdańska w strukturze Rzeczpospolitej XVII wieku budzi w dalszym stopniu liczne kontrowersje historyczne. Są one najczęściej wynikiem przenoszenia współczesnych postaw ideowych, politycznych lub narodowych, na dzieje sprzed kilkuset lat.

Czytaj więcej...

Katarzyna Mirgos

Być człowiekiem, być Baskiem. Refleksje wokół języka i kultury

Katarzyna Mirgos
Być człowiekiem, być Baskiem. Refleksje wokół języka i kultury


Celem artykułu jest refleksja nad kulturą baskijską poprzez pryzmat języka. Autorka nawiązuje do teorii językowego obrazu świata, koncepcji słów kluczy czy performatywności w języku.

Czytaj więcej...

Zbigniew Landowski

Arab. Dualis, czyli zagadka tożsamości

Zbigniew Landowski
Arab. Dualis, czyli zagadka tożsamości


Arab. Dualis, czyli zagadka tożsamości to przeglądowy artykuł poświęcony krytycznej prezentacji stanowisk i perspektyw naukowych z ostatniego stulecia, koncentrujących się na określeniu pojęć ‘Arab’, ‘arabskość’ i ‘arabski. Po dziś dzień trwają w literaturze przedmiotu próby ich zdefiniowaniu, mniej lub bardziej obiektywne.

Czytaj więcej...

Marzenna Jakubczak

Indus, Hindus, hinduista? jak mówić o mieszkańcach Indii

Marzenna Jakubczak
Indus, Hindus, hinduista? jak mówić o mieszkańcach Indii
 

Celem tekstu jest objaśnienie podstawowych, stosowanych we współczesnej polszczyźnie określeń odnoszących się do mieszkańców Indii. Niektóre z terminów są niejednoznaczne, inne wręcz nieprawidłowe, a niektóre nie zostały jeszcze odnotowane w popularnych polskich słownikach.

Czytaj więcej...

Tarzycjusz Buliński

Człowieczeństwo u Indian E’ñepá (Amazonia wenezuelska)

Tarzycjusz Buliński
Człowieczeństwo u Indian E’ñepá (Amazonia wenezuelska)


Artykuł przedstawia obraz człowieka i rzeczywistości, w którym żyje, doświadczany przez Indian E’ñepá zamieszkujących Amazonię wenezuelską. Opierając się na etnograficznych badaniach terenowych i literaturze antropologicznej autor opisuje zasady rządzące światem, przedstawia rodzaje zasiedlających go bytów oraz tubylczą koncepcję osoby.

Czytaj więcej...

Jacek Halasz

Michał Woroniecki (1949–2021) – zarys biografii

Jacek Halasz
Michał Woroniecki (1949–2021) – zarys biografii

W sierpniu 2021 roku w Gdańsku zmarł Michał Woroniecki, zasłużony dla środowiska filozoficznego wydawca pism Henryka Elzenberga i wybitny znawca jego twórczości. Zarys biografii dr. Woronieckiego, oparty na materiałach źródłowych (m.in. z jego prywatnego archiwum), ukazuje aspekty drogi życiowej i zawodowej, pracy naukowo-dydaktycznej i aktywności społecznej. Artykuł koncentruje się na sferze zainteresowań naukowych, gdzie pierwszoplanową była praca edytorska i badawcza spuścizny Elzenberga, która w ogromnej części pozostawała w rękopisach. Do artykułu dołączona została bibliografia publikacji dr. Woronieckiego.

Czytaj więcej...

Bibliografia Michała Woronieckiego

opracował Jacek Halasz

Bibliografia Michała Woronieckiego

opracował Jacek Halasz

Czytaj więcej...

Andrzej C. Leszczyński

Michał

Andrzej C. Leszczyński
Michał

Czytaj więcej...

Hanna Lubowicz

Preliminary Outline of the Chosen Examples of Secondary Literature Exploring Possible Affinities as Regards the Approach to Image-Language Relationship in the Theories of Wittgenstein and Lacan

Hanna Lubowicz
Preliminary Outline of the Chosen Examples of Secondary Literature Exploring Possible Affinities as Regards the Approach to Image-Language Relationship in the Theories of Wittgenstein and Lacan

Esej dostarcza wstępnego przeglądu kilku przykładowych tekstów należących do tzw. literatury wtórnej, skupiających się na pewnych kwestiach wspólnych dla Lacana oraz Wittgensteina, w szczególności jeśli chodzi o związek obrazu z językiem. Mając czysto przygotowawczy charakter, zaledwie bada grunt, eksplorując zarazem jedynie kilka zagadnień, które, nawet jeśli nie są wprost powiązane z analizowanym związkiem, mogą okazać się kluczowe w realizacji zadania polegającego na sformułowaniu podstawowych jego charakterystyk. Dodatkowo, kilka uwag poświęcono interpretacjom teorii Freuda obecnym w pismach obu myślicieli. Najważniejszym wnioskiem wyciągniętym z wszystkich tych rozważań wydaje się stwierdzenie, iż „areną”, na której rozgrywa się opisywana relacja, wydaje się być płaszczyzna na wskroś etyczna.

Czytaj więcej...

Aleksander Bobko

Ingarden odczytuje Kanta

[recenzja: Roman Ingarden, Lwowskie wykłady o Krytycyzmie Kanta z roku akademickiego 1935/1936

Aleksander Bobko
Ingarden odczytuje Kanta

recenzja: Roman Ingarden, Lwowskie wykłady o Krytycyzmie Kanta z roku akademickiego 1935/1936

Czytaj więcej...

Grzegorz Lewicki

Cywilizacja cyfrowa i talenty AI. Niemiecki ekonomista wskazuje drogę rozwojową dla Trójmorza

[recenzja: Gunnar Heinsohn, Walka o najzdolniejszych. Wpływ kompetencji i kształcenia na sukces społeczeństw]

Grzegorz Lewicki
Cywilizacja cyfrowa i talenty AI. Niemiecki ekonomista wskazuje drogę rozwojową dla Trójmorza

recenzja: Gunnar Heinsohn, Walka o najzdolniejszych. Wpływ kompetencji i kształcenia na sukces społeczeństw

Czytaj więcej...

Małgorzata Dubasiewicz

Raj na ziemi i na tamtym świecie

[recenzja: Jean Delumeau, W poszukiwaniu raju]

Małgorzata Dubasiewicz
Raj na ziemi i na tamtym świecie

recenzja: Jean Delumeau, W poszukiwaniu raju

Czytaj więcej...

Zbyszek Dymarski

Maria Urbańska-Bożek

Sprawozdanie z działalności Pomorskiego Towarzystwa Filozoficzno-Teologicznegoza rok 2021

Zbyszek Dymarski

Maria Urbańska-Bożek
Sprawozdanie z działalności Pomorskiego Towarzystwa Filozoficzno-Teologicznego za rok 2021

Czytaj więcej...