Energia jako konieczność. Analiza energetycznych dziejów cywilizacji według Vaclava Smila
[recenzja: Energia i cywilizacja. Tak tworzy się historia, tłum. Joanna Sugiero, edito, Gliwice 2022]

Tabish Ansari ID
Research Institute for Sustainability - Helmholtz Centre Potsdam

Zbyszek Dymarski ID
Uniwersytet Gdański, Instytut Badań nad Kulturą

 

numer: 2, rok: 2024
https://doi.org/10.26881/kg.2024.2.09

 

 

 

Energy as a Necessity. Analysis of the Energy History of Civilization According to Vaclav Smil

Abstract

Vaclav Smil's book deals with the energy side of civilizational changes. The researcher discusses, in chronological order, selected inventions and new technical solutions. He describes their energy yield. Based on his own calculations and estimates, he shows how human innovation not only made work easier, but also contributed to its greater efficiency. The Czech-Canadian researcher believes that the energy aspect of devices and inventions is a significant factor in determining their future fate (implementation or abandonment). He also emphasizes the role of the "human factor", that is, the ingenuity and labour of inventors, designers, scientists, in shaping the face and pace of civilizational development.

Key words: Energy, civilization, Vaclav Smil, energy density, quantification, agrarian revolution, industrial revolution, invention

---

Energia jako konieczność. Analiza energetycznych dziejów cywilizacji według Vaclava Smila

Abstrakt

Książka Vaclava Smila traktuje o energetycznej stronie przemian cywilizacyjnych. Badacz omawia, w chronologicznym porządku, wybrane wynalazki i nowe rozwiązania techniczne. Opisuje ich energetyczny uzysk. W oparciu o prowadzone przez siebie obliczenia oraz oszacowania pokazuje jak ludzka innowacyjność nie tylko ułatwiała pracę, ale przyczyniała się do jej większej efektywności. Czesko-kanadyjski badacz uważa, iż energetyczna strona urządzeń i wynalazków jest istotnym czynnikiem rozstrzygającym o ich przyszłych losach (wdrożeniu lub zaniechaniu realizacji). Podkreśla też rolę „czynnika ludzkiego”, to jest pomysłowości i pracy, wynalazców, konstruktorów, uczonych, w kształtowaniu oblicza i tempa rozwoju cywilizacyjnego.

Słowa kluczowe: Energia, cywilizacja, Vaclav Smil, gęstość energii, kwantyfikacja, rewolucja agralna, rewolucja przemysłowa, wynalazczość

---

Bibliografia

Durkheim E., O podziale pracy społecznej, tłum. K. Wakar, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1999.

Lucassen J., Historia pracy. Nowe dzieje ludzkości, tłum. T.M. Markiewka, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2023.

Marks K., Kapitał, w: K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 25, cz. 1, tłum. E. Lipiński, Książka i Wiedza, Warszawa 1983.

Morgan L.H., Ancient Society, or Researches in the Lines of Human Progress from Savagery, through Barbarism, to Civilization, Henry Holt and Company, New York 1877.

Polanyi K., Wielka transformacja, tłum. M. Zawadzka-Strączek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2020.

Smil V. Energia i cywilizacja. Tak tworzy się historia, tłum. Joanna Sugiero, edito, Gliwice 2022.

Smith A., Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, t. 1,  tłum. S. Wolff, O. Einfeld, Z. Sadowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

Szewczyk J., Filozofia pracy, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1971.

Tainter Joseph A., The Collapse of Complex Societies, Cambridge University Press 1988.

Weber M., Etyka protestancka a duch kapitalizmu, tłum. B. Baran, P. Miziński, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2010.

---