Źródła idei praworządności. Lekcja Platona

Zbigniew Stawrowski ID
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

 

numer: 2, rok: 2024

https://doi.org/10.26881/kg.2024.2.02

 

 

Sources of the idea of the rule of law. Plato's Lesson

Abstract

The rule of law is a term that is currently considered in Western countries to be the basic determinant of properly functioning political organisms. However, in political practice and international relations, the rule of law takes on a disturbingly Protean shape. It is therefore worth reaching back to the sources and asking the basic question: what is the rule of law and in what sense can we speak of it as the foundation of a political community? In our search for an answer, we will reach back to the very roots of Western civilization – to the beginnings of philosophical reflection on the rule of law. The subject of our considerations will be the reflections of Plato, who was the first thinker in history to attempt to formulate and systematically describe the ideal that he called a just state.

Key words: the Rule of Law, political community, Plato's "The Laws", Rechtsstaat, just state

---

Źródła idei praworządności. Lekcja Platona

Abstrakt

Praworządność to określenie, które współcześnie w krajach Zachodu uchodzi za podstawowy wyznacznik właściwie funkcjonujących organizmów politycznych. Jednak w praktyce politycznej i relacjach międzynarodowych praworządność przyjmuje niepokojąco proteuszowy kształt. Warto więc sięgnąć do źródeł i postawić pytanie podstawowe: co to jest praworządność i w jakim sensie możemy o niej mówić jako o fundamencie wspólnoty politycznej? Poszukując odpowiedzi, sięgniemy do samych korzeni cywilizacji Zachodu – do początków filozoficznego namysłu nad rządami prawa. Przedmiotem naszych rozważań będą refleksje Platona, który jako pierwszy myśliciel w dziejach podjął próbę sformułowania i systematycznego opisu owego ideału nazywanego przez niego państwem sprawiedliwym.

Słowa kluczowe: praworządność (rządy prawa), wspólnota polityczna, „Prawa” Platona, państwo prawa (Rechtsstaat), państwo sprawiedliwe

---

Bibliogafia

•          Arystoteles, Polityka, przeł. L. Piotrowicz, PWN, Warszawa 1964.

•          Św. Augustyn, O wolnej woli (De libero arbitrio), przeł. A. Trombala, w: tegoż, Dialogi filozoficzne, Wydawnictwo Znak, Kraków 1999, s. 493–649.

•          Herodot, Dzieje, przeł. i oprac. S. Hammer, Czytelnik, Warszawa 2003.

•          Hobbes T., Elementy filozofii, przeł. C. Znamierowski, PWN, Warszawa 1956.

•          Jan Paweł II, Evangelium vitae, w: tegoż, Encykliki Ojca Świętego Jana Pawła II, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003.

•          Platon, Prawa, przeł. M. Maykowska, PWN, Warszawa 1960.

•          Platon, Gorgiasz, Menon, przeł. Paweł Siwek, PWN, Warszawa 1991.

•          Platon, Państwo, przeł. W. Witwicki, Wydawnictwo ANTYK, Kęty 2003.

•          Platon, Listy, przeł. i oprac. M. Maykowska, Warszawa 1987.

•          Platon, Meneksenos, przeł. K. Tuszyńska-Maciejewska, Ossolineum, Wrocław 1994.

•          Stawrowski Z., Platon o demokracji, w: tegoż, Niemoralna demokracja, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2008, s. 15–32.

•          Stawrowski Z., Prawo naturalne a ład polityczny, Instytut Myśli Józefa Tischnera, Kraków 2018.

•          Św. Tomasz z Akwinu, O władzy, w: tegoż, Dzieła wybrane, przeł. Jacek Salij OP, Wydawnictwo „W drodze”, Poznań 1984.

•          Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, https://www.corpusthomisticum.org (dostęp: 19 lutego 2025).

•          Вышинский А.Я. [A. Wyszynski], Основные задачи науки советского социалистического права [Główne zadania radzieckiej nauki prawa socjalistycznego], Moskwa 1938.

---