Mistyka Jana Władysława Dawida – zerwanie czy ciągłość?

Marek Nowak OP ID
Uniwersytet Warszawski, Instytut Filozofii

 

numer: 2, rok: 2020

https://doi.org/10.5281/zenodo.5516455

 

pdf

 

The mysticism of Jan Władysław Dawid – a break or a continuity?

Abstract

In this article I try to present the views of Jan Władysław Dawid regarding mysticism and to describe the processes behind the mystical breakthrough that took place in his life. Contrary to traditional interpretations, I believe that the death of the thinker's wife was not the only reason that caused this change. Important factors also include the tendencies inherent in Warsaw's positivism and Dawid's early works. During the mystical period, the thinker was influenced by Bergson's concept of intuition. In the initial phase, Dawid emphasized the relationship between mysticism, moral knowledge, and occult phenomena. At a later stage of this work, there is a tendency to show that mystical states are different from other phenomena.

Key words: Mysticism, Intuition, Positivism, Occultism, Bergson


Mistyka Jana Władysława Dawida – zerwanie czy ciągłość?

Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie poglądów Jana Władysława Dawida dotyczących mistyki oraz prześledzenie mechanizmów stojących za przełomem mistycznym, który dokonał się w jego życiu. Wbrew tradycyjnej interpretacji uważam, że śmierć żony myśliciela nie była jedynym powodem, który wywołał wspomnianą przemianę. Do istotnych czynników należy zaliczyć również tendencje tkwiące w warszawskim pozytywizmie oraz wczesnej twórczości Dawida.

W okresie mistycznym myśliciel pozostawał pod wpływem Bergsonowskiej koncepcji intuicji. W początkowej fazie Dawid akcentował związek między mistyką, poznaniem moralnym i stanami paranormalnymi. W późniejszej fazie jego twórczości widać tendencję do ukazywania odmienności stanów mistycznych od innych zjawisk.

Słowa kluczowe: mistyka, intuicja, pozytywizm, okultyzm, Bergson


Bibliogafia

Inteligencja, wola i zdolność do pracy, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa 1966.

O filozofii Bergsona, Księgarnia E. Wendego i S-ki, Warszawa 1914.

O intuicji w filozofii Bergsona, w: tenże, Pisma pedagogiczne pomniejsze, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa 1968.

O intuicji w mistyce, filozofii i sztuce, Drukarnia Literacka, Kraków 1913.

Ostatnie myśli i wyznania, Nasza Księgarnia, Warszawa 1935.

O zarazie moralnej. Studium psychologiczno-społeczne, Księgarnia A. Gruszeckiego, Warszawa 1886.

Psychologia religii, Nasza Księgarnia, Warszawa 1933.

Rozkosz cierpienia, w: tenże, Szkice psychologiczne, Księgarnia E. Skiwskiego i S-ki, Warszawa 1890.

Uzdrowieni przez wyobraźnię, w: tenże, Pisma pedagogiczne pomniejsze, Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław–Warszawa 1968.

 

Literatura wtórna

Bergson H., Dwa źródła moralności i religii, tłum. P. Kostyło, K. Skorulski, Wydawnictwo Znak, Kraków 1993.

Borzym S., Bergson a przemiany światopoglądowe w Polsce, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław–Warszawa 1984.

Bułat W., Sarnecki T., J. Wł. Dawid. 1859–1914, Nasza Księgarnia, Warszawa 1963.

Chmielowski P., Zarys najnowszej literatury polskiej (1864–1897), wydawcy: K. Grendyszyński, Petersburg 1898, G. Gebethner i Spółka, Kraków 1898.

Eckhart, Mistrz, Kazania, tłum. i oprac. W. Szymona, Wydawnictwo „W drodze”, Poznań 1986.

Floryńska H., Filozoficzna refleksja nad religią, w:  Zarys dziejów filozofii polskiej 1815–1918, red. nauk. A. Walicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1983, s. 287–303.

Gogacz M., Filozoficzne aspekty mistyki. Materiały do filozofii mistyki, Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa 1985.

Gogacz M., Modlitwa i mistyka, Wydawnictwo „Michalineum”, Kraków–Warszawa 1987.

James W., Doświadczenia religijne, tłum. J. Hempel, Wydawnictwo „Książka i Wiedza”, Warszawa 1958.

James W., Filozofia wszechświata, tłum. W. Witwicki, Księgarnia H. Altenberga, Lwów – Księgarnia E. Wendego i S-ki, Warszawa, [b. r.].

Jan od Krzyża, św., Noc ciemna, tłum. B. Smyrak OCD, w: tenże, Dzieła, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 1986.

Jan od Krzyża, św., Pieśń duchowa, tłum. B. Smyrak OCD, w: tenże, Dzieła, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 1986.

Kołakowski L., Filozofia pozytywistyczna (Od Hume'a do Koła Wiedeńskiego), Wydawnictwo PWN, Warszawa 1966.

Krzyżanowski J., Neoromantyzm polski 1890–1918, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa 1980.

Lukrec H., Jan Władysław Dawid 1859–1914, w: J. Wł. Dawid, Psychologia religii, Nasza Księgarnia, Warszawa 1933, s. 5–32.

Lukrec H., Jan Władysław Dawid (schyłek jego życia 1910–1914), w: J. Wł. Dawid, Ostatnie myśli i wyznania, Nasza Księgarnia, Warszawa 1935, s. 5–26.

Mencwel A., Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1991.

Nowak M., Mistyka aktywna, w: Nieświadomość i transcendencja. Teksty dedykowane profesor Zofii Rosińskiej, red. J. Michalik, Wydawnictwo ENETEIA, Warszawa 2011, s.  527–545.

Ochorowicz J., Wstęp i pogląd ogólny na filozofię pozytywną, w: Filozofia i myśl społeczna w latach 1865–1895 (700 lat myśli polskiej), red. A. Hochfeldowa, B. Skarga, cz. I, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980, s. 147–163.

Podsiad A., Więckowski Z., Mały słownik terminów i pojęć filozoficznych dla studiujących filozofię chrześcijańską, Wydawnictwo PAX, Warszawa 1983.

Skarga B., Julian Ochorowicz. Pozytywizm i okultyzm, w: Polska myśl filozoficzna i społeczna, red. B. Skarga, t. 2, Książka i Wiedza, Warszawa 1975, s.92–136.

Skarga B., Ortodoksja i rewizja w pozytywizmie francuskim, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967.

Sobeski M., Nowe drogi filozofii, „Krytyka” 1911, t. 32, s. 229–236; 291–301.

Szymańska B., Przeżycia i uczucia jako wartości w filozofii polskiego modernizmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1988.


 

Artykuły z numeru jesień 2020 [nr 2(7)/2020]

Zbyszek Dymarski, Maria Urbańska-Bożek

Stan i rozwój instytucji filozoficznych w Polsce w latach 1897–1939

Zbyszek Dymarski, Maria Urbańska-Bożek
Stan i rozwój instytucji filozoficznych w Polsce w latach 1897–1939


Autorzy badając historię polskiej filozofii twierdzą, że istotne dla jej prężnego rozwoju impulsy pojawiły się na przełomie XIX i XX wieku. Wtedy to grupa filozofów-zapaleńców powołała do istnienia niezależne struktury organizacyjne oraz rozpoczęła wydawanie polskich czasopism filozoficznych. Oddziaływanie tych inicjatyw przyczyniło się do narodzin nowych szkół myślenia filozoficznego oraz stworzenia intelektualnego i materialnego zaplecza odradzającej się Polski, dzięki którym mogły się pojawić i rozwijać wybitne osobowości naukowe. Wśród tych, którzy kładli fundamenty pod rozwój polskiej filozofii wymienić należy Władysława Weryho, Kazimierza Twardowskiego, Henryka Struve, Adama Mahrburga i Jana Łukasiewicza.

Czytaj więcej...

Marek Nowak OP

Mistyka Jana Władysława Dawida – zerwanie czy ciągłość

Marek Nowak OP

Mistyka Jana Władysława Dawida  – zerwanie czy ciągłość?

 

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie poglądów Jana Władysława Dawida dotyczących mistyki oraz prześledzenie mechanizmów stojących za przełomem mistycznym, który dokonał się w jego życiu. Wbrew tradycyjnej interpretacji uważam, że śmierć żony myśliciela nie była jedynym powodem, który wywołał wspomnianą przemianę. Do istotnych czynników należy zaliczyć również tendencje tkwiące w warszawskim pozytywizmie oraz wczesnej twórczości Dawida.

Czytaj więcej...

Jan Skoczyński

Marian Zdziechowski – literaturoznawca i filozof

Jan Skoczyński
Marian Zdziechowski – literaturoznawca i filozof


Setna rocznica urodzin Stanisława Moniuszki, którą obchodzono także na Białorusi, stała się okazją przypomnienia innego wielkiego Mińszczanina – Mariana Zdziechowskiego (1861–1938). Tekst jest syntetyczną rekonstrukcją biografii i dorobku naukowego historyka literatury, filozofa i myśliciela religijnego. Głęboką refleksję Zdziechowskiego nad ważnymi zjawiskami w historii, kulturze, religii, życiu ideowym i politycznym tamtych czasów cechowała odpowiedzialność za słowo, wysoki poziom moralny, religijna wrażliwość, która nie zagłusza rozumu i wreszcie zmysł profetyczny pozwalający mu przewidzieć katastrofę, jaką dla Europy i świata była II wojna światowa, poprzedzona bolszewizmem i faszyzmem.

Czytaj więcej...

Maciej Dombrowski

Stanisław Ignacy Witkiewicz –filozof realizmu cielesnego

Maciej Dombrowski
Stanisław Ignacy Witkiewicz –filozof realizmu cielesnego


W artykule omawiam problem obrony realizmu na gruncie monadyzmu biologicznego – systemu filozoficznego, który rozwijał Stanisław Ignacy Witkiewicz. Określam to stanowisko jako realizm cielesny, bo to właśnie cielesność miała być kluczem do rozwiązania jednego z głównych problemów filozoficznych – kontrowersji między realizmem a idealizmem. Omawiam status ciała w filozofii Witkiewicza i jego argumentację na rzecz realizmu ontologicznego.

Czytaj więcej...

Romuald Piekarski

Uwagi o współmierności i mieszaniu się cywilizacji w myśli Feliksa Konecznego

Romuald Piekarski
Uwagi o współmierności i mieszaniu się cywilizacji w myśli Feliksa Konecznego


Autor poszukując genezy teorii cywilizacji Feliksa Konecznego analizuje jego rozproszone uwagi dotyczące zasady współmierności wewnątrz cywilizacji i pomiędzy cywilizacjami. Uwzględnia przy tym również te pisma polskiego myśliciela, które dobitniej i bardziej wyraziście ukazują omawianą problematykę na konkretnych przykładach cywilizacji bizantyjskiej, żydowskiej czy którejkolwiek z pozostałych. Na koniec dochodzi do wniosku, że nie ma przeszkód, aby jego badania nad cywilizacjami krytycznie kontynuować i podejmować na nowo, tak jak tego sobie życzył Feliks Koneczny – pionier polskiej teorii cywilizacji.

Czytaj więcej...

Michał Woroniecki

Henryk Elzenberg (1887–1967) zarys biografii i poglądów

Michał Woroniecki
Henryk Elzenberg (1887–1967) zarys biografii i poglądów
 

Artykuł przedstawia zarys biografii Henryka Elzenberga oraz główne założenia jego poglądów aksjologicznych.
Według filozofa należy rozróżnić wartość w sensie perfekcyjnym i wartość w sensie utylitarnym; tylko ta pierwsza ma znaczenie aksjologiczne. Wartość perfekcyjna, przejawia się w dwóch aspektach – etycznym i estetycznym; wartościowy znaczy taki, jaki powinien być. System, który próbował zbudować, dzielił się na aksjologię merytoryczną i aksjologię formalną; nie osiągnął on jednak postaci zadowalającej samego autora.

Czytaj więcej...

Jerzy Prokopiuk

Słabość i moc myślenia

Jerzy Prokopiuk
Słabość i moc myślenia


Tekst jest redakcyjnym opracowaniem maszynopisu Jerzego Prokopiuka na temat Filozofii wolności Rudolfa Steinera. Prokopiuk omawia w nim pierwszą część najważniejszego dzieła Steinera zatytułowaną „Wiedza o wolności”. Steiner łączy w niej zagadnienie istnienia ludzkiej wolności z epistemologicznym zagadnieniem granic ludzkiego poznania. Autor Filozofii wolności w polemice z agnostyczną filozofią Immanuela Kanta, nawiązując do dokonań niemieckiego idealizmu filozoficznego (Johann Gottlieb Fichte, Georg Wilhelm Hegel, Artur Schopenhauer), wypracowuje własne stanowisko teoriopoznawcze.

Czytaj więcej...

Henryk Elzenberg

Love

Henryk Elzenberg
Love


Tekst pochodzi z archiwów wchodzących w skład spuścizny Henryka Elzenberga. Jest on rezultatem usiłowań filozofa zmierzających do pewnego usystematyzowania pojęcia i zjawiska miłości. Według samego Autora, ów zarys takiej klasyfikacji należy odbierać jako zbiór luźnych zapisków o zróżnicowanym charakterze, nie stanowiących całości. Definiując istotę miłości, filozof wyodrębnia dwie główne grupy teorii miłości w zależności od tego, czy kochaną rzecz uważa się za absolutną czy względną.

Czytaj więcej...

Natalia Marcinowska

Inny Eseje o spotkaniu – czy Tischner wciąż ten sam?

[recenzja: Józef Tischner, Inny. Eseje o spotkaniu]

Natalia Marcinowska
Inny Eseje o spotkaniu – czy Tischner wciąż ten sam?

recenzja: Józef Tischner, Inny. Eseje o spotkaniu

Czytaj więcej...

Joanna Janicka

Po co recenzji tytuł?

[recenzja: Ewa Bieńkowska, Po co filozofowi religia. Stanisław Brzozowski, Leszek Kołakowski]

Joanna Janicka
Po co recenzji tytuł?

recenzja: Ewa Bieńkowska, Po co filozofowi religia. Stanisław Brzozowski, Leszek Kołakowski

Czytaj więcej...

Michał Wróblewski

O wierze sztucznej i zjełczałej

[recenzja: Michał Rogalski, Producenci margaryny? Marian Zdziechowski i polski modernizm katolicki]

Michał Wróblewski
O wierze sztucznej i zjełczałej

recenzja: Michał Rogalski, Producenci margaryny? Marian Zdziechowski i polski modernizm katolicki

Czytaj więcej...

Szymon Dąbrowski

Spór do dziś aktualny

[recenzja: Marek Jawor, W stronę egzystencjalnego oblicza filozofii. Spór Józefa Tischnera z tomizmem]

Szymon Dąbrowski
Spór do dziś aktualny

recenzja: Marek Jawor, W stronę egzystencjalnego oblicza filozofii. Spór Józefa Tischnera z tomizmem

Czytaj więcej...

Zbyszek Dymarski, Maria Urbańska-Bożek

Sprawozdanie z działalności Pomorskiego Towarzystwa Filozoficzno-Teologicznegoza rok 2020

Zbyszek Dymarski, Maria Urbańska-Bożek
Sprawozdanie z działalności Pomorskiego Towarzystwa Filozoficzno-Teologicznego za rok 2020

Czytaj więcej...