Twórczość i życie Profesora Edwarda Kasperskiego

Jacek Aleksander Prokopski ID

Politechnika Wrocławska

 

Maria Urbańska-Bożek ID

Pomorskie Towarzystwo Filozoficzno-Teologiczne

numer: 1, rok: 2019

https://doi.org/10.5281/zenodo.5528658

 

pdf

 

The Work and Life of Professor Edward Kasperski

Abstract

The article presents the figure and kierkegaardologian work of Professor Edward Kasperski (1942–2016). Edward Kasperski was a full professor at the University of Warsaw. He worked in the Department of Theory of Literature and Poetics, University of Warsaw, where he was the head between 1997–2000, then in the years 2001–2006 he worked in the Department of Romanticism, University of Warsaw, in the period 2007–2013 he was the first director of the Department of Comparative Studies, constituted in 2007 at the University of Warsaw. In the period 1981–1984 he was the lecturer at the University of Aarhus in Denmark and later he also repeatedly received the Danish Government scholarship. He occupies with the history of the 19th and 20th century literature, methodology, theory of literature and poetics, theory of romanticism, borderland issues, aesthetics of parody and grotesque, comparative studies, anthropology of literature, issues of post-modernity. After his death two of his books were published: Following Norwid. Studies – Interpretations – Parallels (2018), Methods and Methodology (General Methodology, Humanities, Knowledge of the Literature). The Academic Textbook (2017).

 

Key words: Soren Kierkegaard, Edward Kasperski, existentialism, anthropology of literature, irony, parody, indirect communication, ethics, aesthetics


Twórczość i życie Profesora Edwarda Kasperskiego

Abstrakt

W artykule została zaprezentowana sylwetka i twórczość kierkegaardologiczna profesora Edwarda Kasperskiego (1942–2016). Edward Kasperski był profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie Warszawskim. Pracował w Zakładzie Teorii Literatury i Poetyki UW, którego był kierownikiem w latach 1997–2000, a następnie, w latach 2001–2006, w Zakładzie Romantyzmu UW. W okresie 2007–2013 był pierwszym kierownikiem powołanego w 2007 Zakładu Komparatystyki UW. W latach 1981–1984 przebywał jako lektor na Uniwersytecie w Aarhus w Danii, później był też kilkakrotnie stypendystą rządu duńskiego w Kopenhadze. Zajmował się historią literatury XIX i XX wieku, metodologią, teorią literatury i poetyką, teorią romantyzmu, problematyką kresową, estetyką parodii i groteski, komparatystyką, antropologią literatury, zagadnieniami ponowoczesności. Opublikował m. in. książki autorskie: Świat wartości Norwida (1983), Dyskursy romantyków. Norwid i inni (2003), Kierkegaard. Antropologia i dyskurs o człowieku (2003), Świat człowieczy. Wstęp do antropologii literatury (2006), Kategorie komparatystyki (2010). Po jego śmierci zostały wydane jeszcze dwie książki: Tropami Norwida. Studia – Interpretacje – Pararele (2018) oraz Metody i metodologia (metodologia ogólna, nauki humanistyczne, wiedza o literaturze). Podręcznik akademicki (2017).

 

Słowa kluczowe: Soren Kierkegaard, Edward Kasperski, egzystencjalizm, antropologia literatury, ironia, komunikacja pośrednia, etyka, estetyka


Bibliografia

Bibliografia prac naukowych Profesora Edwarda Kasperskiego. Suplement. Prace w całości lub w części poświęcone analizie twórczości Sørena Aabye Kierkegaarda w: Kierkegaard czyli mowy na piątkowym zebraniu dla wspólnie pogrzebanych. Pamięci Profesora Edwarda Kasperskiego, red. nauk. J. A. Prokopski, M. Urbańska-Bożek, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2019, s. 353–355.

Dialog w literaturze, red. nauk. E. Kasperski i E. Czaplejewicz, PWN, Warszawa 1978.

Kasperski E., Dialog a nauka o literaturze, w: Dialog w literaturze, red. nauk. E. Kasperski i E. Czaplejewicz, PWN, Warszawa 1978 , s. 237–272.

Kasperski E., Dialog w świecie pozorów. O dialogice Bubera, „Przegląd Humanistyczny” 1988, nr 6, s. 85–105.

Kasperski E., Dyskursy romantyków. Norwid i inni, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2003.

Kasperski E., Egzystencja, literatura, dialog, w: Poszukiwania teoretycznoliterackie, red. nauk. E. Kasperski i E. Czaplejewicz, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław 1989, s. 53–100.

Kasperski E., Gatunki literackie jako wartości, „Przegląd Humanistyczny” 1977, nr 4, s. 75–89.

Kasperski E., Gustaw Daniłowski, w: Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Literatura okresu Młodej Polski, seria 5, t. 3, zesp. red. K. Wyka, A. Hutnikiewicz, M. Puchalska, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1973, s. 223–257.

Kasperski E., Idee, formy i tradycje dialogu [rozprawa habilitacyjna, maszynopis], Warszawa 1990.

Kasperski E., Ironia, poetyka, antropologia (w kręgu Kierkegaarda), „Przegląd Humanistyczny” 1988, nr 11–12, s. 1–14.

Kasperski E., Kierkegaard. Antropologia i dyskurs o człowieku, Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora, Pułtusk 2003.

Kasperski E., Kierkegaard jako krytyk literacki, „Miesięcznik Literacki” 1988, nr 9, s. 59–68.

Kasperski E., Ludwik Stanisław Liciński, w: Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Literatura okresu Młodej Polski, seria 5, t. 3, zesp. red. K. Wyka, A. Hutnikiewicz, M. Puchalska, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1973, s. 281–296.

Kasperski E., Metody i metodologia (metodologia ogólna, nauki humanistyczne, wiedza o literaturze). Podręcznik akademicki, red. nauk. Ż. Nalewajk, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017.

Kasperski E., Nad Ingardenem, „Miesięcznik Literacki” 1971, nr 1, s. 74–81.

Kasperski E., Poeta antypoeta Kierkegaard, „Poezja” 1989, nr 3, s. 61–72.

Kasperski E., Problem pytań w twórczości Norwida, „Przegląd Humanistyczny” 1977, nr 6, s. 49–67.

Kasperski E., Problem wartości w pisarstwie C. K. Norwida. Przedmioty użytkowe. Przedmioty potrzeb, wartości perfekcyjne, celowe i instrumentalno-użytkowe [praca doktorska, maszynopis], Uniwersytet Warszawski 1974.

Kasperski E., Świat wartości Norwida, PWN, Warszawa 1981.

Kasperski E., Teorie i aporie dyskursu, w: Formacje dyskursywne w kulturze, językach i literaturze europejskiej XX wieku, red. nauk. L. Rożek, Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2005, s. 247–274.

Kasperski E., Tropami Norwida. Studia – interpretacje –  paralele, red. nauk. Ż. Nalewajk, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2018.

Kresy w literaturze. Twórcy dwudziestowieczni, red. nauk. E. Kasperski i E. Czaplejewicz, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.

Kresy, Syberia, literatura. Doświadczenia dialogu i uniwersalizmu, red. nauk. E. Kasperski i E. Czaplejewicz, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 1995.

Literatura a heterogeniczność kultury. Poetyka i obraz świata, red. nauk. E. Kasperski i E. Czaplejewicz, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 1996.

Literatura i różnorodność. Kresy i pogranicza, red. nauk. E. Kasperski i E. Czaplejewicz, Wydawnictwo DiG, Warszawa 1996.

Nalewajk Ż., Synteza – krytyka – poznanie. O książce Edwarda Kasperskiego: Metody i metodologia (metodologia ogólna, nauki humanistyczne, wiedza o literaturze). Podręcznik akademicki, w: E. Kasperski, Metody i metodologia (metodologia ogólna, nauki humanistyczne, wiedza o literaturze). Podręcznik akademicki, red. nauk. Ż. Nalewajk, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2017, s. 439–446.

Poetyka egzystencji. Franz Kafka na progu XXI wieku [W osiemdziesiątą rocznicę śmierci Franza Kafki], red. nauk. E. Kasperski we współpracy z T. Mackiewiczem, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2004.

Polifoniczny świat Kierkegaarda, pod red. E. Kasperskiego i M. Urbańskiej-Bożek, Pomorskie Towarzystwo Filozoficzno-Teologiczne, Gdańsk 2014. 

Postać literacka. Teoria i historia, red. nauk. E. Kasperski i B. Pawłowska-Jądrzyk, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1998.

Prokopski J. A., Urbańska-Bożek M., Wspomnienie pośmiertne Profesora Edwarda Kasperskiego, literaturoznawcy i filozofa, wspólnika w tajemnicy wiedzy Kierkegaarda, w: Kierkegaard czyli mowy na piątkowym zebraniu dla wspólnie pogrzebanych. Pamięci Profesora Edwarda Kasperskiego, red. nauk. J. A. Prokopski, M. Urbańska-Bożek, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2019, s. 9–37.

Rozważania metodologiczne. Język – literatura – teatr, red. nauk. E. Kasperski, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2000.


Artykuły z numeru wiosna/lato 2019 [nr 1(4)/2019]

Józef Majewski

Bóg w obszarach sztuki (wstęp)

Józef Majewski
Bóg w obszarach sztuki (wstęp)


W 2001 roku Johannes A. van der Ven, teolog i socjolog z Holandii, na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, w wykładzie pt. Współczesne kontestacje chrześcijaństwa. Sekularyzacja czy desekularyzacja?

Czytaj więcej...

Adam Regiewicz

Język kerygmatu w piosenkach muzyki alternatywnej (przypadek Luxtorpedy)

Adam Regiewicz
Język kerygmatu w piosenkach muzyki alternatywnej (przypadek Luxtorpedy)


Jednym z niezwykłych zjawisk współczesnej kultury popularnej w Polsce jest powiązanie artystów alternatywnej sceny muzycznej z Kościołem i doświadczeniem chrześcijaństwa. Wyraża się ono w twórczości, która sięga języka kerygmatu. Głoszenie Dobrej Nowiny wiąże się z właściwościami wyrazu muzycznego, łącząc ewangeliczne metafory ze współczesnym obrazowaniem rzeczywistości, w której istnieje człowiek. Na przykładzie prac zespołu Luxtopreda w artykule przedstawiono sposób włączenia kerygmatycznej edukacji religijnej na Drodze Neokatechumenalnej do narracji muzycznej.

Czytaj więcej...

Józef Majewski

Teologia pięciolinii. Interpretacja treści instrumentalnej muzyki J. S. Bacha

Józef Majewski
Teologia pięciolinii. Interpretacja treści instrumentalnej muzyki J. S. Bacha


Peter Kivy uważał, że Die Kunst der Fuge Bacha jest przykładem muzyki absolutnej, czyli poddaje się interpretacjom struktury, a nie interpretacjom treści. Autor niniejszego artykułu nie zgadza się z Kivym, argumentując, że arcydzieło to i inne czysto instrumentalne utwory Bacha, uważane za świeckie, poddają się interpretacji treści, i to nawet interpretacji teologicznej. Artykuł prezentuje teologiczne interpretacje następujących utworów: Prelude, Fugue and Allegro for Lute (Anne Leahy), Musikalisches Opfer (Michael Marissen), Goldberg Variationen (Maria Judina), Das wohltemperierte Klavier (Christoph Bossert), Canon triplex (Albert Clement) i Die Kunst der Fuge (Hans Heinrich Eggebrecht i Anatoliy Miłka).

Czytaj więcej...

Elżbieta Mikiciuk

Bóg w (na) ikonie?

Elżbieta Mikiciuk
Bóg w (na) ikonie?


W pierwszej części artykuł podejmuje kwestię starotestamentowego zakazu tworzenia obrazu Boga, przyjętego przez ikonoklastów, oraz prezentuje stanowisko obrońców ikony, wskazujących na dogmat Wcielenia jako podstawę jej kultu. W dalszej części tekstu omówione zostają sposoby przedstawiania Chrystusa w sztuce wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej, a także mowa jest o opowieściach apokryficznych, w których podkreśla się niemożność uchwycenia wyglądu Jezusa i pisze się o cudownym utrwaleniu na chuście (mandylionie) Jego wizerunku (legenda o królu Abgarze). Artykuł podejmuje problem postrzegania ikony jako okna ku Niewidzialnemu (np. Pseudo-Dionizy Areopagita), ale także jako przedstawienia Osoby Niewidzialnego, który stał się Widzialny (św. Teodor Studyta i św. Nicefor). Kolejną część artykułu stanowią rozważania na temat sposobu ukazania na ikonie Osoby Boga-Człowieka i świętych, a także kontemplacji ikony. Na końcu omówione zostaje zagadnienie trynitarności ikony, ze szczególnym uwzględnieniem teologicznego sensu Trójcy Świętej Andrieja Rublowa.

Czytaj więcej...

Agnieszka Bednarek-Bohdziewicz

Bóg w terenie. Ikonosfera kaszubskich kapliczek

Agnieszka Bednarek-Bohdziewicz
Bóg w terenie. Ikonosfera kaszubskich kapliczek


Artykuł poświęcony jest małej architekturze sakralnej na Kaszubach. W „terenie” Bóg ma twarz Marii – kapliczek poświęconych matce Jezusa jest bowiem najwięcej. Autorka interpretuje ikonosferę analizowanych kapliczek w duchu Hansa Beltinga. Ich zdobienia i motywy ikonograficzne rozumiane są jako nośniki przekonań, norm i działań społecznych. Przez wyeksponowanie komunikacyjnego aspektu kapliczek można uchwycić odzwierciedlającą się w nich religijną wrażliwość i wyobraźnię ich fundatorów i budowniczych.

Czytaj więcej...

Jacek Aleksander Prokopski, Maria Urbańska-Bożek

Twórczość i życie Profesora Edwarda Kasperskiego

Jacek Aleksander Prokopski, Maria Urbańska-Bożek
Twórczość i życie Profesora Edwarda Kasperskiego

Czytaj więcej...

Bibliografia prac naukowych profesora Edwarda Kasperskiego

Jacek Aleksander Prokopski, Maria Urbańska-Bożek

Jacek Aleksander Prokopski, Maria Urbańska-Bożek
Bibliografia prac naukowych profesora Edwarda Kasperskiego


Opracowali Jacek Aleksander Prokopski i Maria Urbańska-Bożek

Czytaj więcej...

Edyta Puchalska

Śalimar klaun – przerwana lina

[recenzja: Salman Rushdie, Śalimar klaun]

Edyta Puchalska
Śalimar klaun – przerwana lina


recenzja: Salman Rushdie, Śalimar klaun

Czytaj więcej...

Małgorzata Obrycka

Ateizm – filozoficzne fundamenty

[recenzja: Konrad Szocik, Ateizm filozoficzny. Zarys historii i krytyka neotomistyczna]

Małgorzata Obrycka
Ateizm – filozoficzne fundamenty


recenzja: Konrad Szocik, Ateizm filozoficzny. Zarys historii i krytyka neotomistyczna

Czytaj więcej...

Michał Wróblewski

O lepszy ateizm w stanie wyjątkowym

[recenzja: Ateizm. Próba dokończenia projektu]

Michał Wróblewski
O lepszy ateizm w stanie wyjątkowym


recenzja: Ateizm. Próba dokończenia projektu

Czytaj więcej...

Małgorzata Obrycka

Między wiedzą potoczną a naukową w biografiach uczonych i socjo-pedagogicznych dyskursach [Sprawozdanie z Sympozjum Naukowego]

Małgorzata Obrycka
Między wiedzą potoczną a naukową w biografiach uczonych i socjo-pedagogicznych dyskursach [Sprawozdanie z Sympozjum Naukowego]

Czytaj więcej...