Wychowanie do humanitaryzmu międzygatunkowego w czasie wojny.
Czego możemy nauczyć się dziś o edukacji, nauce i równości od Rudolfa Weigla?

Małgorzata Obrycka ID
Uniwersytet Gdański, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Historii Nauki, Oświaty i Wychowania

numer: 1, rok: 2024

https://doi.org/10.26881/kg.2024.1.03

 

 

 

Education for Humanitarianism Interspeciesism in Times of War.
What Can We Learn Today about Education, Science and Equality from Rudolf Weigl?

Abstract

This article presents the history of the life and scientific activities of Professor Rudolf Weigl, creator of the world's first vaccine against typhoid fever. The choice of the subject is directly related to the issue of educational challenges involving interpersonal as well as interspecies dimensions. The subject of analysis was presented in the light of issues in the field of research work of scientists, shown in the context of wartime historical events. The purpose of the article is to introduce the topic of the requirements for scholars within the framework of educational, equality, as well as political and cultural conditions, and consequently to identify the dangers manifested in this space.

Key words: Rudolf Weigl, education, science, (in)equality, interspecies relations.

---

Wychowanie do humanitaryzmu międzygatunkowego w czasie wojny.
Czego możemy nauczyć się dziś o edukacji, nauce i równości od Rudolfa Weigla?

Abstrakt

W niniejszym artykule przedstawiono historię życia i działalności naukowej profesora Rudolfa Weigla, twórcy pierwszej na świecie szczepionki przeciwko tyfusowi plamistemu. Wybór tematu powiązany jest bezpośrednio z problematyką wyzwań edukacyjnych obejmujących wymiary międzyludzkie, jak również międzygatunkowe. Przedmiot analiz zaprezentowano w świetle zagadnień z zakresu problematyki pracy badawczej naukowców, ukazanej w kontekście wojennych wydarzeń historycznych. Celem artykułu jest przybliżenie tematu wymogów stawianych przed uczonymi w ramach uwarunkowań edukacyjnych, równościowych, a także polityczno-kulturowych, i co za tym idzie – wskazanie zagrożeń ujawniających się w tej przestrzeni.

Słowa kluczowe: Rudolf Weigl, edukacja, nauka, (nie)równość, międzygatunkowość.

---

Bibliogafia

• Allen A., Fantastyczne laboratorium Doktora Weigla. Lwowscy uczeni, tyfus i walka z Niemcami, tłum. B. Gadomska, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016.
• Bilek M., Krakowskim szlakiem profesora Rudolfa Weigla, „Alma Mater" 2007, nr 96, s. 66-70, on-line: http://web.archive.org/web/20160817062003/http://www2.almamater.uj.edu.pl/96/23.pdf.
• Chutorański M., Nie(tylko) ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2020.
• Frankfurt H., Equality as a moral ideal, „Ethics” 1987, s. 21–43.
• Gańczak M., Epidemiologia chorób zakaźnych – najważniejsze zagadnienia, [w:] Choroby zakaźne i pasożytnicze, A. Wiercińska-Drapało, A. Boroń-Kaczmarska (red.), PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2021, s. 3–12.
• Habermas J., Przyszłość natury ludzkiej. Czy zmierzamy do eugeniki liberalnej?, tłum. M. Łukasiewicz, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2003.
• Hirsch A., Walka z tyfusem plamistym w warszawskim getcie. Na podstawie wybranych kronik i wspomnień pamiętnikarskich, „Medycyna–Dydaktyka–Wychowanie” 2020, nr 11–12, s. 44–48, on-line: http://muzeum.wum.edu.pl/wp-content/uploads/2021/02/MDW-11-12_2020-Walka-z-tyfusem-plamistym-w-warszawskim-getcie.pdf.
• Kopciewicz L., Zierkiewicz E., Wstęp, [w:] Koniec mitu niewinności? Płeć i seksualność w socjalizacji edukacji, L. Kopciewicz, E. Zierkiewicz (red.), Wydawnictwo Psychologii i Kultury Eneteia, Warszawa 2009, s. 7–10.
• Kostyło P., Intuicja jako nagroda za wysiłek intelektualny, „Karto-Teka Gdańska” 2018, nr 1(2), s. 76‒87.
• Kryński S., Był w nauce artysta, „Polityka” 1978, nr 24 (1111), s. 1–14, on-line: https://www.lwow.home.pl/artysta.html.
• Kwieciński Z., Dziesięciościan edukacji (składniki i aspekty – potrzeba całościowego ujęcia), [w:] Wprowadzenie do pedagogiki. Wybór tekstów, T. Jaworska, R. Leppert (red.), Impuls, Kraków 1998, s. 37–48.
• Kwieciński Z., Grzęzawisko. Eseje z pedagogiki społecznej i krytycznej socjologii edukacji, Studio KROPKA, Stary Toruń 2019.
• Light J. E. i in., What’s in a Name. The Taxonomic Status of Human Head and Body Lice, „Molecular and Phylogenetic Evolution” 2008, nr 47, s. 1203–1216.
• Obrycka M., Humanitaryzm i wychowanie – perspektywa posthumanistyczna, „Kwartalnik Pedagogiczny” 2020, nr 256, s. 9–27.
• Obrycka M., W stronę posthumanizmu. O wychowaniu do humanitaryzmu międzygatunkowego, Adam Marszałek, Toruń 2020.
• Płatek M., Słowo wstępne, [w:] Horyzonty i perspektywy edukacji równościowej, G. Piekarski, M.A. Sałapata (red.), Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2018, s. 24–25.
• Sałapata M. A., Piekarski G., Wprowadzenie, [w:] Horyzonty i perspektywy edukacji równościowej, G. Piekarski, M. A. Sałapata (red.), Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2018, s. 11–23.
• Stasieńsko J., Niematerialne Galatee w wehikułach rozkoszy i bólu. Technologie mediów jako aparaty kreowania posthumanistycznej intymności, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2015.
• Sulikowski A., Posthumanizm a prawoznawstwo, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2013.
• Szybalski W., Maintenance of human-fed live lice in the laboratory and production of Weigl’s exanthamatous typhus vaccine, [w:]  Maintenance of Human, Animal, and Plant Pathogen Vectors, K. Maramorosch, F. Mahmood (red.),, Science Publishers, Enfield 1999, s. 161–180, on-linehttps://www.lwow.home.pl/Weigl.html.
• Urbanek M., Profesor Weigl i karmiciele wszy, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2018.
• Temkin L., Illumination Egalitarianism, [w:] Contemporary Debates in Political Philosophy, T. Christiano, J. Christman (red.), Wiley-Blackwell, Oxford 2009, s. 155–178.
• The Nobel Prize, Nomination archive, on-line: https://www.nobelprize.org/nomination/archive/country-people.php?country=169&city=288&university=417&person=nominee.
• Walbaum J., Kampf den Seuchen! Deutscher Ärzte-Einsatz im Osten. Die Aufbauarbeit im Gesundheitswesen des Generalgouvernements, Deutscher Osten, Krakau 1941.
• Wiercińska-Drapało A., Najważniejsze objawy występujące w chorobach zakaźnych, [w:] Choroby zakaźne i pasożytnicze, A. Wiercińska-Drapało, A. Boroń-Kaczmarska (red.), PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2021, s. 13–30.
• Wójcik R., Kapryśna gwiazda Rudolfa Weigla, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2015.

---