Relacja nauki i religii w pismach Adama Synowieckiego

[recenzja: „Na drodze (nie)wiedzy. Pisma humanistyczne Adama Synowieckiego”, opracowali i opatrzyli przypisami, wstępem i bibliografią filozofa poprzedzili Zbyszek Dymarski i Maria Urbańska-Bożek, Wydawnictwo Marek Derewiecki–Pomorskie Towarzystwo Filozoficzno-Teologiczne, Kęty–Gdańsk 2024, ss. 410]

 

Katarzyna Bogdanowicz ID
Wyższa Szkoła Humanistyczna we Wrocławiu
Wydział Humanistyczno-Artystyczny

 

numer: 1, rok: 2026
https://doi.org/10.26881/kg.2026.1.08

 

 

 

The Relationship between Science and Religion in the Writings of Adam Synowiecki

Abstract

The review essay is devoted to a reflection on the relationship between science and religion in the writings of Adam Synowiecki, situated within the broader context of contemporary humanities. The aim of the text is to show how Synowiecki addresses the inerdependencies between science, religion, and faith, drawing on both the philosophical-theological tradition and contemporary thought. The essay discusses inspirations derived from the ideas of Nicholas of Cusa, particularly regarding the understanding of the limits of human knowledge, as well as hermeneutic threads present in the work of Hans-Georg Gadamer, which conceive of understanding as a dialogue and an event of meaning within the horizon of culture, history, and values. Additionally, Synowiecki’s thought is compared with the reflections of Leszek Kołakowski, highlighting similarities in their intellectual trajectories and approaches to critical reflection on religion. The essay emphasizes that, in Synowiecki’s view, science and religion are not in opposition, and a fuller understanding of the world requires that the natural sciences take into account the humanistic perspective.

Key words: Adam Synowiecki, humanities, science and religion, faith, Nicholas of Cusa, Hans-Georg Gadamer, Leszek Kolakowski

---

Relacja nauki i religii w pismach Adama Synowieckiego

Abstrakt

Esej recenzyjny poświęcony jest refleksji nad relacją między nauką i religią w pismach Adama Synowieckiego, które zostały osadzone w szerokim kontekście dzisiejszej humanistyki. Celem tekstu jest ukazanie, w jaki sposób Synowiecki podejmuje problem wzajemnych zależności nauki, religii i wiary, w kontekście odniesień do tradycji filozoficzno-teologicznej oraz myśli współczesnej. W eseju omówiono inspiracje płynące z koncepcji Mikołaja z Kuzy, zwłaszcza w zakresie rozumienia granic ludzkiego poznania, a także hermeneutyczne wątki obecne u Hansa-Georga Gadamera, ujmujące poznanie jako dialog i wydarzenie sensu w horyzoncie kultury, historii i wartości. Ponadto zestawiono myśl Synowieckiego z refleksją Leszka Kołakowskiego, ukazując podobieństwa ich dróg intelektualnych oraz sposobów krytycznego namysłu nad religią. Esej podkreśla, że w ujęciu Synowieckiego nauka i religia nie stoją w sprzeczności, a pełniejsze rozumienie świata wymaga, by nauki przyrodnicze uwzględniały perspekywę humanistyczną.

Słowa kluczowe: Adam Synowiecki, humani¬styka, nauka i religia, wiara, Mikołaj z Kuzy, Hans-Georg Gadamer, Leszek Kołakowski

---

Bibliografia

• Dymarski Z., Urbańska-Bożek M., „Droga do prawdy wybrukowana jest błędami”, w: Na drodze (nie)wiedzy. Pisma huma­nistyczne Adama Synowieckiego, oprac. Z. Dymarski, M. Urbańska-Bożek, Wy­dawnictwo Marek Derewiecki–Pomor­skie Towarzystwo Filozoficzno-Teolo­giczne, Kęty–Gdańsk 2024, s. 3–18.
• Gadamer H.-G., Mikołaj z Kuzy a filozofia współczesna, przekł. A. Synowiecki, w: Na drodze (nie)wiedzy. Pisma humanistycz­ne Adama Synowieckiego, oprac. Z. Dy­marski, M. Urbańska-Bożek, Wydaw­nictwo Marek Derewiecki–Pomorskie Towarzystwo Filozoficzno-Teologiczne, Kęty–Gdańsk 2024, s. 148–167.
• Gadamer H.-G., Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej, tłum. B. Ba­ran, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.
• Kijewska A., Paradoksy mistycznego widze­nia: O widzeniu Boga Mikołaja z Kuzy, w: Mikołaj z Kuzy, O widzeniu Boga, tłum. A. Kijewska, współ. B. Grond­kowska, Wydawnictwo Marek Dere­wiecki, Kęty 2025, s. 7–116.
• L. Kołakowski, Chrześcijaństwo, Wydaw­nictwo Znak, Kraków 2019.
• L. Kołakowski, Pochwała niekonsekwen­cji. Pisma rozproszone sprzed roku 1968, t. 1–3, Wydawnictwo Puls, Londyn 2002.
• Mentzel Z., Kołakowski. Czytanie świata. Bio­grafia, Wydawnictwo Znak, Kraków 2020.
• Mikołaj z Kuzy, Dialog o Bogu ukrytym, przekł. A. Synowiecki, w: Na drodze (nie)wiedzy. Pisma humanistyczne Ada­ma Synowieckiego, oprac. Z. Dymarski, M. Urbańska-Bożek, Wydawnictwo Marek Derewiecki–Pomorskie Towa­rzystwo Filozoficzno-Teologiczne, Kęty– Gdańsk 2024, s. 37–96.
• Mikołaj z Kuzy, Gdzie jest nowo narodzony król żydowski?, przekł. A. Synowiecki, w: Na drodze (nie)wiedzy. Pisma huma­nistyczne Adama Synowieckiego, oprac. Z. Dymarski, M. Urbańska-Bożek, Wydawnictwo Marek Derewiecki–Po­morskie Towarzystwo Filozoficzno-Teo­logiczne, Kęty–Gdańsk 2024, s. 97–147.
• Mikołaj z Kuzy, O oświeconej niewiedzy, przeł. I. Kania, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2014.
• Na drodze (nie)wiedzy. Pisma humanistycz­ne Adama Synowieckiego, oprac. Z. Dy­marski, M. Urbańska-Bożek, Wydaw­nictwo Marek Derewiecki–Pomorskie Towarzystwo Filozoficzno-Teologiczne, Kęty–Gdańsk 2024.
• Popper K. R., Droga do wiedzy. Domysły i re­futacje, przeł. S. Amsterdamski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1999.
• Popper K. R., Logika odkrycia naukowego, przeł. U. Niklas, Wydawnictwo Nauko­we PWN, Warszawa 1977.
• Prokopski J. A., Z recenzji, w: Na drodze (nie)wiedzy. Pisma humanistyczne Ada­ma Synowieckiego, oprac. Z. Dymarski, M. Urbańska-Bożek, Wydawnictwo Marek Derewiecki–Pomorskie Towa­rzystwo Filozoficzno-Teologiczne, Kęty– Gdańsk 2024, tekst na tylnej okładce.
• Synowiecki A., Prawda czy pozór prawdy, w: Na drodze (nie)wiedzy. Pisma huma­nistyczne Adama Synowieckiego, oprac. Z. Dymarski, M. Urbańska-Bożek, Wy­dawnictwo Marek Derewiecki–Pomor­skie Towarzystwo Filozoficzno-Teolo­giczne, Kęty–Gdańsk 2024, s. 355–369.
• Synowiecki A., Prawda i uwielbienie. Ko­mentarz do dialogu O Bogu ukrytym, w: Na drodze (nie)wiedzy. Pisma huma­nistyczne Adama Synowieckiego, oprac. Z. Dymarski, M. Urbańska-Bożek, Wydawnictwo Marek Derewiecki–Po­morskie Towarzystwo Filozoficzno-Teo­logiczne, Kęty–Gdańsk 2024, s. 47–95.
• Synowiecki A., Problem mechanicyzmu w naukach przyrodniczych, Zakład Naro­dowy im. Ossolińskich, Wrocław 1969.
• Synowiecki A., Przyrodoznawstwo – dzieło ludzi i cząstka kultury. Wokół antropolo­gicznej teorii wiedzy, Seria: Kolekcja „Uni­versitas Gedanensis”, nr 1, Fundacja Roz­woju i Promocji „Ekspert”, Gdańsk 1998.
• Synowiecki A., Przyrodoznawstwo i mate­rializm przyrodniczy w XIX wieku, Wy­dawnictwo Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 2000.
• Wilkołek R., Poszerzając granice racjonal­ności. Epistemologiczna teologia Mikoła­ja z Kuzy (1401–1464), Wydawnictwo WAM, Kraków 2023.
• Zamecki S., Adam Stanisław Synowiecki (1929–2000), „Kwartalnik Historii Na­uki i Techniki” 2002, nr 47/1, s. 207–226.
• Zamecki S., Przyrodoznawstwo w perspekty­wie antropologicznej, „Zagadnienia Nau­koznawstwa” 2001, nr 3–4, s. 435–450.

---