Konflikt jako stały aspekt rzeczywistości, w której powstawała Biblia hebrajska: kilka uwag historycznych o prowincji Jehud w epoce perskiej

Łukasz Niesiołowski-Spanò ID

Uniwersytet Warszawski, Wydział Historii

numer: 1, rok: 2026

https://doi.org/10.26881/kg.2026.1.01

 

 

Conflict as a Constant Aspect of the Reality in which the Hebrew Bible Was Created: Some Historical Remarks on the Province of Yehud in the Persian Era

Abstract

This article discusses the various conflicts in the province of Yehud during the Persian period. Conflicts between the province’s inhabitants and their neighbours, as well as tensions between different groups within the province—particularly religious ones—emerge as a significant and enduring feature of that period. The text puts forward the hypothesis that the conflicts of that time constituted an aspect of historical reality which had a profound influence on the authors of the Hebrew Bible during the Persian period. The text concluded by stating that without knowledge of the historical reality, illustrated here by these conflicts, it is impossible to interpret the original text of the Bible properly.

 Key words: Hebrew Bible, Persian Period, historicity, conflicts, Yehud, governor, Jerusalem temple

---

Konflikt jako stały aspekt rzeczywistości, w której powstawała Biblia hebrajska: kilka uwag historycznych o prowincji Jehud w epoce perskiej

Abstrakt

Artykuł omawia różne konflikty, jakie zachodziły w prowincji Jehud w epoce perskiej. Konflikty pomiędzy mieszkańcami prowincji a ich sąsiadami, oraz napięcia między różnymi grupami wewnątrz prowincji, w tym zwłaszcza religijnymi, rysują się jako ważny i stały aspekt tamtych czasów. Tekst stawia hipotezę, że ówczesne konflikty stanowiły ten aspekt rzeczywistości historycznej, który w ogromnym stopniu wpływał na autorów Biblii hebrajskiej w epoce perskiej. Konkluzją tekstu jest twierdzenie, że bez wiedzy o rzeczywistości historycznej, tutaj ilustrowanej konfliktami, nie da się właściwie zinterpretować oryginalnego tekstu Biblii.

Słowa kluczowe: Biblia hebrajska, epoka perska, realia historyczne, konflikt, Jehud, namiestnik, świątynia jerozolimska

---

Bibliografia

• Edelman D. V., The Origins of the ‘Second’ Temple: Persian Imperial Policy and the Rebuilding of the Jerusalem Temple, Routledge, London 2005.
• Edelman D.V., King Saul in the Historiography of Judah (The Library of Hebrew Bible/Old Testament Studies 121), Sheffield Academic Press, Sheffield 2009.
• Gitler H., Lorber C., Fontanille J.-Ph., The Yehud Coinage. A Study and Die Classification of the Provincial Silver Coinage of Judah, The Israel Numismatic Society, Jerusalem 2023.
• Hensel B., Who Wrote the Bible? Understanding Redactors and Social Groups behind Biblical Traditions in the Context of Plurality within Emerging Judaism, w: Social Groups behind Biblical Traditions Identity Perspectives from Egypt, Transjordan, Mesopotamia, and Israel in the Second Temple Period, (red.) B. Hensel, B. Adamczewski, D. Nocquet, (Forschungen zum Alten Testament 167), Mohr Siebeck, Tübingen 2023, s. 11–26.
• Hjelm I., The Samaritans and Early Judaism. A Literary Analysis (Journal for the Study of the Old Testament Supplement Series 303), Sheffield Academic Press, Sheffield 2000.
• Lipschits O., Material Culture, Administration and Economy in Judah during the Persian Period: The Role of the Jerusalem Temple, w: Yahwism under the Achaemenid Empire Professor Shaul Shaked in Memoriam, (red.), G. Barnea, R.G. Kratz, (Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 548) de Gruyter, Berlin 2024, s. 305–327.
• Lipschits O., Vanderhooft D.S., Continuity and Change in the Persian Judahite Stamped Jar Administration, w: A Religious Revolution in Yehûd? The Material Culture of the Persian Period as a Test Case, (red.), Ch. Frevel, K. Pyschny, I. Cornelius, (Orbis Biblicus et Orientalis 267), Vandenhoech & Ruprecht, Göttingen 2014, s. 43–66.
• Majewski M., Pięcioksiąg odczytany na nowo. Przesłanie autora kapłańskiego (P) i jego wpływ na powstanie Pięcioksięgu, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Kraków 2018.
• Niesiołowski-Spanò Ł., Gdy obcy stają się swoi, a swoi stają się obcymi. O zawodności identyfikacji etnicznej wspólnot w starożytnej Palestynie, „Scripta Biblica et Orientalia” 2015–2016, t. 7–8, s. 33–46.
• Niesiołowski-Spanò Ł., Tożsamości Judejczyków okresu Drugiej Świątyni i relacje z obcymi, „Rocznik Teologiczny” 2020, LXII, z. 1, s. 7–23.
• Niesiołowski-Spanò Ł., The Abraham and the Esau-Jacob stories (re-)written in the Maccabean Period? w: Biblical Narratives, Archaeology and Historicity. Essays In Honour of Thomas L. Thompson, (red.) Ł. Niesiołowski-Spanò, E. Pfoh (The Library of Hebrew Bible/Old Testament Studies, 680), T&T Clark – Bloomsbury, London 2020, s. 49–61.
• Niesiołowski-Spanò Ł., Why Was Biblical History Written during the Persian Period? Persuasive Aspects of Biblical Historiography and Its Political Context, or Historiography as an Anti-Mnemonic Literary Genre, w: Collective Memory and Collective Identity: Case Studies in Deuteronomy and the Deuteronomistic History, red. J. Unsok Ro, D. Edelman, (Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 534), de Gruyter, Berlin – New York 2021, s. 353–376.
• Niesiołowski-Spanò Ł., Some considerations on the socio-political aspects of the law-codification in province of Yehud in the Persian Period. View through Roman lens, „Palamedes” 2019-2020 [publ. 2022], vol. 13, s. 305–311.
• Niesiołowski-Spanò Ł., The Sabbatical Year legislation and Temple land possession: remarks on socio-economic legislation of the Hebrew Bible during the Persian Period, „Journal of the Economic and Social History of the Orient” 2025, vol. 68, nr 5–6, s. 514–535.
• Niesiołowski-Spanò Ł., The Concept of Antiochus IV Epiphanes' ‘Unifying Edict’ (1 Macc. 1:41-53) as an Product of Jewish Religious and Political Thought, „Electrum” 2026, vol. 33, s. 11–33.
• Niesiołowski-Spanò Ł., Bóg starożytnego Izraela, PIW, Warszawa 2026 (w druku).
• Niesiołowski-Spanò Ł., Stebnicka K., Historia starożytnego Izraela. Od Thotmesa do Mahometa, PWN, Warszawa 2020.
• Nodet E., A Search for the Origins of Judaism. From Joshua to the Mishnah (Journal for the Study of the Old Testament Supplement Series 248), Sheffield Academic Press, Sheffield 1997.
• Pury A., de, Abraham: The Priestley Writer’s ‘Ecumenical’ Ancestor, w: Rethinking the Foundations: Historiography in the Ancient World and in the Bible, Festschrift John Van Seters, (red.), S.L. McKenzie, T. Römer (Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 294), de Gruyter, Berlin–New York 2000, s. 163–181.
• Ziemba K., Nehemiah’s Table, Persian-Style Feasting, and Local Elites in the Achaemenid Empire, „AABNER. Advances in Ancient, Biblical, and Near Eastern Research” 2025, vol. 5, no. 1, s. 39–66.

---