numer 18 - artykuł 4

Nie tylko Maria Magdalena i Junia, lecz również Anna i Hagar.
Biblijne ikony kontekstualnych hermeneutyk feministycznych.

Kalina Wojciechowska ID
Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie

numer: 1, rok: 2026
https://doi.org/10.26881/kg.2026.1.03

Not Only Mary Magdalene and Junia, but also Hannah and Hagar
Biblical Icons of Contextual Feminist Hermeneutics

Abstract

The article addresses contemporary feminist biblical hermeneutics through the lens of female figures who – in contrast to the established icons of feminist theology such as Mary Magdalene and Junia – have become emblems of contextual theologies rooted in experiences of exclusion, racism, and classism. Following a brief discussion of the philological and historical controversy surrounding the identity of Junia (Rom 16:7), the article presents three fundamental streams of feminist hermeneutics: the hermeneutics of recovery, the hermeneutics of suspicion, and the hermeneutics of identification. The central section is devoted to two contextual theologies: Korean han theology, in which Hannah from the First Book of Samuel becomes the icon of female suffering and transformation (han pu ri), and African-American womanist theology, for which Hagar from Genesis becomes the icon of survival within structures of triple oppression (racial, gender-based, and class-based). The article argues that these contextual hermeneutics – reading the biblical text from the perspective of the oppressed - make a lasting contribution to the theological understanding of biblical women figures and open soteriologically significant perspectives for academic theology.

Key words: feminist hermeneutics, herstory, Junia (Rom 16:7), han theology, hanpuri, womanist theology, Hagar, Hannah, contextual theologies

Nie tylko Maria Magdalena i Junia, lecz również Anna i Hagar.
Biblijne ikony kontekstualnych hermeneutyk feministycznych

Abstrakt

Artykuł podejmuje zagadnienie współczesnych feministycznych hermeneutyk biblijnych w perspektywie postaci kobiecych, które – w odróżnieniu od ugruntowanych ikon teologii feministycznej, jakimi są Maria Magdalena i Junia – stały się emblematyczne dla kontekstualnych teologii wyrosłych z doświadczenia wykluczenia, rasizmu i klasizmu. Po krótkim omówieniu filologiczno-historycznej kontrowersji wokół tożsamości Junii (Rz 16,7) w artykule przedstawiam trzy podstawowe nurty hermeneutyki feministycznej: hermeneutykę odzyskiwania, hermeneutykę podejrzeń oraz hermeneutykę utożsamiania. Zasadnicza część artykułu poświęcona jest dwóm kontekstualnym teologiom: koreańskiej teologii han, w której ikoną kobiecego cierpienia i przemiany (han pu ri) staje się Anna z Pierwszej Księgi Samuela, oraz afroamerykańskiej teologii womanistycznej, dla której ikoną przetrwania w strukturach potrójnego ucisku (rasowego, płciowego i klasowego) staje się Hagar z Księgi Rodzaju. Artykuł wskazuje, że te hermeneutyki kontekstualne – odczytujące tekst biblijny z perspektywy uciskanych – wnoszą istotny wkład w teologiczne rozumienie kobiecych postaci Pisma Świętego i otwierają istotne perspektywy dla teologii akademickiej.

Słowa kluczowe: hermeneutyka feministyczna, herstoria, Junia (Rz 16,7), teologia han, hanpuri, teologia womanistyczna, Hagar, Anna, teologie kontekstualne

Bibliogafia

Bauckham R., „Joanna the Apostle“, w: Gospel Women: Studies of the Named Women in the Gospels, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids / T&T Clark, London 2002, s. 109–202.
Belleville L. L., Iounian... en tois apostolois: A Re-examination of Romans 16.7 in Light of Primary Source Materials, „New Testament Studies 51“ (2005), s. 231–249.
Bevans St. B., Models of Contextual Theology, Orbis Books, Maryknoll 2002.
Bevans St. B., Tahaafe-Williams K., Contextual Theology for the Twenty First Century, Pickwick Publications, Eugene 2011.
Brooten B. J., „Junia... Outstanding among the Apostles (Romans 16:7)“, w: L. Swidler, A. Swidler (red.), Women Priests, Paulist Press, New York 1977, s. 141–144.
Epp E. J., Junia: The First Woman Apostle, Fortress Press, Minneapolis 2005.
Grant J., White Women‘s Christ and Black Women's Jesus: Feminist Christology and Womanist Response, Scholars Press, Atlanta 1989.
Hieronymus, Commentariorum in epistolam ad Romanos, PL 111, 1570.
Jan Chryzostom, Homiliae in epistulam ad Romanos, 31, PG 60, 669–670.
Jewett R. J., Romans: A Commentary, Fortress Press, Minneapolis 2007.
Kyung Chung Hyun, Struggle to Be the Sun Again: Introducing Asian Women‘s Theology, Orbis Books, Maryknoll 1990.
Kyung Chung Hyun, Han-pu-ri: Doing Theology from Korean Women‘s Perspective, The „Ecumenical Review 40“ (1988), nr 1, s. 27–36.
Lampe P., „The Roman Christians of Romans 16“, w: K. P. Donfried (red.), The Romans Debate, Hendrickson Publishers, Peabody 2003, s. 216–230.
Moo D. J., The Epistle to the Romans, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids 1996.
Nam-Dong Suh, „Towards a Theology of Han“, w: Minjung Theology: People as the Subjects of History, Commission on Theological Concerns, Christian Conference of Asia, Orbis Books, Maryknoll 1983, s. 55–69.
„Na początku było Słowo” (J 1,1). Biblia w życiu luterańskiej wspólnoty. Dokument studyjny dotyczący luterańskiej hermeneutyki, w: Kościół, Biblia i zaangażowanie publiczne. Światowa Federacja Luterańska wobec jubileuszu 500 lat reformacji. Dokumenty studyjne, tłum. M. Mendroch, Wydawnictwo Augustana, Dzięgielów 2017.
Park A. S., The Wounded Heart of God: The Asian Concept of Han and the Christian Doctrine of Sin, Abingdon Press, Nashville 1993.
Reclaim Magdalene (https://futurechurch.org/wicl/mary-of-magdala/ [dostęp: 10.06.2026]).
Schüssler Fiorenza E., Bread Not Stone: The Challenge of Feminist Biblical Interpretation, Beacon Press, Boston 1984.
Schüssler Fiorenza E., In Memory of Her: A Feminist Theological Reconstruction of Christian Origins, Crossroad, New York 1983.
The Junia Project (https://juniaproject.com/ [dostęp: 10.06.2026]).
Tomczyk D., Apostoł a charyzmat w Corpus Paulinum. Charyzmatyczny czy instytucjonalny obraz pierwotnego Kościoła w Nowym Testamencie, Wydawnictwo Naukowe Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, Warszawa 2025.
Townes E. M., In a Blaze of Glory: Womanist Spirituality and Social Witness, Abingdon Press, Nashville 1995.
Trible Ph., Texts of Terror: Literary-Feminist Readings of Biblical Narratives, Fortress Press, Philadelphia 1984.
Walker A., In Search of Our Mothers‘ Gardens: Womanist Prose, Harcourt Brace Jovanovich, San Diego 1983.
Weems R. J., Just a Sister Away: A Womanist Vision of Women‘s Relationships in the Bible, LuraMedia, San Diego 1988.
Williams D. S., Sisters in the Wilderness: The Challenge of Womanist God-Talk, Orbis Books, Maryknoll 1993.
Wojciechowska K., 130 lat »Biblii Kobiety« Elisabeth Cady Stanton, „Jednota” 2/2025, s. 20.
Yoo Yohan J., „Minjung and Han“, w: W. W. Lee (red.), The Oxford Handbook of the Bible in Korea, Oxford University Press, Oxford 2022, s. 250–264.