Henri Bergsona pedagogika z ducha wolności

Maria Urbańska-Bożek ID

[recenzja: Henri Bergson, Teksty pedagogiczne]

numer: 1, rok: 2018

 pdf

 

Henri Bergson of the Pedagogy from the Spirit of the Freedom

rewiew: Henri Bergson, Teksty pedagogiczne, translate Piort Kostyło and Dorota Rybicka,
Biblioteka Myśli Pedagogicznej, Bydgoszcz 2017, pp. 265

Abstract
The article extensively discusses Henri Bergson’s views on upbringing and issues related to education in France in the first half of the 20th century. The pretext for writing the essay was the translation of the French philosopher’s Pedagogical Texts. The Polish translation was undertaken by Piotr Kostyło and Dorota Rybicka. Bergson worked as a philosophy teacher at state high schools for seventeen years. Four interesting lectures addressed to students have remained in his output from this period. As a professor at the College de France, he spoke publicly on pedagogical topics. Important pedagogical threads also appear in his main philosophical works. The author of the article would like to show that Bergson’s thought is still alive and inspiring, and his intuitions about education and general education are extremely accurate.

 

 Key words: Henri Bergson, pedagogy, education, memory, intuition, freedom


Henri Bergsona pedagogika z ducha wolności

recenzja: Henri Bergson, Teksty pedagogiczne, tłum. Piort Kostyło i Dorota Rybicka,
Biblioteka Myśli Pedagogicznej, Bydgoszcz 2017, ss. 265

Abstrakt
Artykuł szeroko omawia poglądy Henri Bergsona na wychowanie i kwestie związane z edukacją we Francji na pierwszej połowie XX wieku. Pretekstem do napisania eseju było wydanie tłumaczenia Tekstów pedagogicznych francuskiego filozofa. Polskiego przekładu podjęli się Piotr Kostyło i Dorota Rybicka. Bergson przez siedemnaście lat pracował jako nauczyciel filozofii w liceach państwowych. Z tego okresu pozostały w jego dorobku cztery interesujące wykłady skierowane do uczniów. Jako profesor College de France wypowiadał się publicznie na tematy pedagogiczne. Również w jego głównych pracach filozoficznych pojawiają się istotne wątki pedagogiczne. Autorka artykułu pragnie wykazać, że myśl Bergsona jest nadal żywa i inspirująca, a jego intuicje na temat szkolnictwa i kształcenia ogólnego niezwykle trafne.

 

Słowa kluczowe: Henri Bergson, pedagogika, edukacja, pamięć, intuicja, wolność


 

Bibliogafia

Bergson Henri, Dwa źródła moralności i religii, tłum. Piotr Kostyło i Krzysztof Skorulski, przedmowa Barbara Skarga, Wydawnictwo Znak, Kraków 1993.

Bergson Henri, Energia duchowa, tłum. Piotr Kostyło i Krzysztof Skorulski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2004.

Bergson Henri, Ewolucja twórcza, tłum. Florian Znaniecki, wstęp Leszek Kołakowski, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2004.

Bergson Henri, Materia i pamięć, tłum. Romuald J. Weksler-Waszkinel, przekład przejrzał, poprawił i posłowiem opatrzył Marek Drwięga, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006.

Bergson Henri, Materia i pamięć. Esej o stosunku ciała do ducha, tłum. Władysław Filewicz, (wyd. pierwsze 1925); wyd. 2 Wydawnicwo Vis-à-vis, Kraków 2017.

Bergson Henri, O bezpośrednich danych świadomości, tłum. Karolina Bobrowska, Warszawa 1913 (wyd. pierwsze); Wydawnictwo Vis-à-vis, Kraków 2017 (wyd. drugie).

Bergson Henri, Problem osobowości. Wykłady edynburskie, tłum. Piotr Kostyło, Wydawnictwo IFiS PAN Warszawa 2004.

Bergson Henri, Teksty pedagogiczne, tłum. Piotr Kostyło, Dorota Rybicka, Bydgoszcz 2017.

Bergson Henri, Wstęp do metafizyki, tłum. Kazimierz Błeszyński, Wydawnictwo Vis-à-vis, Kraków 2016.

Bergson Henri, Wykłady o wychowaniu, tłum. Piotr Kostyło, Wydawnictwo IFiS PAN Warszawa 2004.

Borzym Stanisław, Przesłanie nauczyciela filozofii. Henri Bergson, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej”, t. 34, 1989, s. 287–297.

Kołakowski Leszek, Jezus ośmieszony. Esej apologetyczny i sceptyczny, Wydawnictwo Znak, Kraków 2014.

Kostyło Piotr, Wstęp. Wysiłek intelektualny i intuicja, [w:] Henri Bergson, Teksty pedagogiczne, tłum. Piotr Kostyło, Dorota Rybicka, Bydgoszcz 2017, s. 7–46.

Mossé-Bastide Rosse M., Bergson Éducateur, Press Universitaires de France, Paris, 1955.

Spencer A. Rathus, Psychologia współczesna, tłum. i red. nauk. Bogdan Wojciszke, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006.

Vasta Ross, Marshall M. Haith, Scott A. Miller, Psychologia dziecka, red. nauk. Ann Matczak, WSiP, Warszawa 2004.

Waszkinel Romuald, Geneza pozytywnej metafizyki Bergsona, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1986.

Wojnar Irena, Bergson, seria „Myśli i Ludzie”, Warszawa 1985.

Zielińska-Kostyło Hanna, Piotr Kostyło, W poszukiwaniu utraconej intuicji w: H. Bergson, Wykłady o wychowaniu, tłum. Piotr Kostyło, Dorota Rybicka, Bydgoszcz 2017, s. 64–74.


Artykuły z numeru wiosna/lato 2018 [nr 1(2)/2018]

Małgorzata Obrycka, Szymon Dąbrowski

Pedagogika religii jako subdyscyplina nauk o edukacji – między inkluzją a ekskluzją w badaniach edukacyjnych

Małgorzata Obrycka, Szymon Dąbrowski
Pedagogika religii jako subdyscyplina nauk o edukacji – między inkluzją a ekskluzją w badaniach edukacyjnych


Poniższy wstęp jest próbują ukazania problemu statusu religioznawstwa i teologii w stosunku do współczesnego horyzontu poznawczego w pedagogice religii. Biorąc pod uwagę przede wszystkim kontekst pedagogiczny, analizowane tezy dotyczą podstawowych racji dla uprawiania współczesnej pedagogiki religii. Celem artykułu jest ukazanie miejsca i roli religioznawstwa oraz teologii we wspomnianej subdyscyplinie. Na potrzeby niniejszego opracowania zostaną przeanalizowane historycznie wypracowane modele pedagogiki religii oraz wskazane zostaną najważniejsze perspektywy interpretacyjne odnoszące się do badań nad religią w kontekście edukacyjnym. W zebranym materiale badawczym poszukujemy możliwości rozwoju pedagogiki religii opartej przede wszystkim na podstawach pedagogiki i humanistyki współczesnej.

Czytaj więcej...

Małgorzata Obrycka

Etyczność i religijność w edukacyjnym dyskursie aksjologicznym

Małgorzata Obrycka

Etyczność i religijność w edukacyjnym dyskursie aksjologicznym

 

Celem artykułu jest rozpoznanie sposobu funkcjonowania w polskim systemie oświatowym lekcji etyki oraz lekcji religii. Jednocześnie wyeksponowano stanowisko, zgodnie z którym przedmioty te nie powinny być promowane jako ekwiwalentne względem siebie. Podtrzymywane w szkołach podstawowych i średnich przekonanie, że lekcje etyki są tylko dla uczniów niewierzących, utrwala mit, że etyka jest wrogiem religii.

Czytaj więcej...

Szymon Dąbrowski

Fenomenologiczne badania społeczne inspiracją dla polskiej pedagogiki religii

Szymon Dąbrowski
Fenomenologiczne badania społeczne inspiracją dla polskiej pedagogiki religii


Tekst poświęcony jest fenomenologii społecznej, czyli możliwości wykorzystania metod analizy fenomenologicznej w badaniach społecznych, głównie w twórczości Edmunda Husserla, Alfreda Schütza i Józefa Tischnera. Jest to prezentacja badań opartych na metodzie fenomenologicznej, które z jednej strony prowadzą do analiz holistycznych, z drugiej do studiów inkluzyjnych i porównawczych. Ta perspektywa jest ciekawa i niezwykle twórcza poznawczo dla polskiej pedagogiki religii (katechezy), która nie doczekała się jeszcze gruntownych analiz w tym paradygmacie badawczym. Wydaje się, że w kontekście tak dynamicznych zmian społeczno-kulturowych, jest to dziś proces konieczny.

Czytaj więcej...

Marta Znaniecka

Uważność w szkole - kształcenie umysłu, serca i ciała

Marta Znaniecka
Uważność w szkole - kształcenie umysłu, serca i ciała


Wprowadzenie praktyki uważności do edukacji można postrzegać jako egzemplifikację koncepcji edukacji holistycznej J.H. Pestalozziego. Jednocześnie może być postrzegana jako próba przełożenia kategorii „serca” na bardziej szczegółowy język praktyki wychowawczej. We współczesnej szkole w wielu miejscach na świecie przeprowadzane są interesujące eksperymenty. Włączając praktyki kontemplacyjne, takie jak praktyka uważności do programu nauczania, szkoły eksperymentujące z technikami, które pozwalają uczniom pozostać w ciszy, badać stany wewnętrzne i obserwować umysł. Fakt, że pedagogika kontemplacyjna ukazuje sposób przełożenia trudno dostępnych obszarów związanych z duchowością człowieka (sercem, miłością czy współczuciem) na język praktyki wychowawczej wydaje się być czymś świeżym i nowym poznawczo..

Czytaj więcej...

Anna Majer

Problem edukacji medialnej w kontekście badań nad dyskursywnym konstruowaniem męskiej tożsamości w Internecie

Anna Majer
Problem edukacji medialnej w kontekście badań nad dyskursywnym konstruowaniem męskiej tożsamości w Internecie


Celem artykułu jest ukazanie socjalizacyjnego i edukacyjnego oddziaływania dyskursu medialnego, przywołując autorskie badania dotyczące kształtowania męskości i męskiej tożsamości w dyskursie internetowym. W konsekwencji ma to pokazać potrzebę i znaczenie edukacji medialnej we współczesnym świecie i szkole.

Czytaj więcej...

Helena Liwo

Dialog a uczenie się Innego

Helena Liwo
Dialog a uczenie się Innego
 

Artykuł koncentruje się na obecności Innego w przestrzeni dialogu. Język mówiony jest podstawą dialogu, a jego nieleksykalne elementy: akcent, melodia i ilość (ogółem nazwane „prozodią”) dostarczają informacji, które ustanawiają wypowiedź werbalną jako działanie komunikacyjne. W konsekwencji osoba głucha jest określana jako Inny, ponieważ ma ograniczone umiejętności prozodyczne. Najnowocześniejsze implanty ślimakowe umożliwiają osobom cierpiącym na głęboki ubytek słuchu rozwój słuchu i języka, zwłaszcza umiejętności prozodycznych, umożliwiając w ten sposób nawiązanie dialogu. Można jednak zadać pytanie, czy dialog ten polega na zbliżeniu osób niesłyszących do osób słyszących, czy raczej wypada porzucić stereotyp „osoby niesłyszącej” i traktować takie osoby nie jako obce, ale jako część społeczności słyszących.

Czytaj więcej...

Piotr Kostyło

Intuicja jako nagroda za wysiłek intelektualny

Piotr Kostyło
Intuicja jako nagroda za wysiłek intelektualny


W artykule autor podejmuje refleksję nad kategorią intuicji jako nagrody za wysiłek intelektualny na gruncie pedagogiki. Rozważania oparto na analizie myśli francuskiego filozofa Henri Bergsona, zaliczanej zwykle w nurt filozofii życia lub filozofii ducha. W swojej twórczości Bergson połączył pozytywistyczne toki myśli ze spirytualistycznymi. Podobnie jak Heraklit i Plotyn interesował się zmianą, wyróżniając ją jako konstytutywną cechę rzeczywistości. Jego filozofia, związana z takimi pojęciami jak rzeczywisty czas trwania (durée réelle) i siła życiowa (élan vital), wywarła znaczący wpływ na filozofię uniwersalną, zwłaszcza w pierwszych dwóch dekadach XX wieku. W ostatnich dziesięcioleciach zainteresowanie myślą Bergsona koncentrowało się wokół interpretacji nadawanych jej w duchu postmodernistycznym przez Gillesa Deleuze'a w filozofii, której znaczna część inspirowana była dwiema głównymi kategoriami filozofii Bergsona: wielością i trwaniem. Artykuł nie odwołuje się jednak do interpretacji filozoficznych, lecz skupia się na kwestiach pedagogicznych. Okazuje się bowiem, że o ile Bergson jest często przywoływany przez filozofów, o tyle jest on prawie całkowicie pomijany przez pedagogów. Autor w tekście zastanawia się, dlaczego myśl Bergsona, w której eksploruje się tak ważne dla edukacji pojęcia, jak wolność, kreatywność, postęp, intelekt czy intuicja, wciąż czeka na przełożenie na wielkie teorie pedagogiczne, które z kolei stałyby się podstawą owocnej praktyki? To pytanie jest tym bardziej uzasadnione, że sam Bergson, zanim został profesorem w Coll?ge de France, przez siedemnaście lat pracował jako nauczyciel filozofii w państwowych liceach. W jego dorobku z tego okresu pozostały cztery ciekawe wykłady adresowane do uczniów. Poza tym, jako członek Francuskiego Towarzystwa Filozoficznego i Akademii Francuskiej, wypowiadał się publicznie na tematy pedagogiczne. Istotne zagadnienia pedagogiczne pojawiają się także w jego głównych książkach filozoficznych. Dlaczego więc nie mamy pedagogiki Bergsonowskiej? Na to pytanie autor odpowiada w poniżej pracy.

Czytaj więcej...

Jarosław Horowski

O Księdzu Profesorze Jerzym Bagrowiczu i jego refleksji pedagogicznoreligijnej

Jarosław Horowski
O Księdzu Profesorze Jerzym Bagrowiczu i jego refleksji pedagogicznoreligijnej
 

Tekst poświęcony jest osobie księdza profesora Jerzego Bagrowicza. Zaprezentowany został kontekst rozwoju kariery zawodowej oraz zakres problematyki badawczej. Autor koncentruje się szczególnie na trzech fazach rozwoju twórczości Księdza Profesora, począwszy od konstruowania koncepcji edukacji religijnej, poprzez pracę redakcyjną w zakresie pedagogiki religii, aż do opracowania modelu edukacyjnego opartego na dialogu międzykulturowym i międzyreligijnym.

Czytaj więcej...

Bibliografia prac Księdza Profesora Jerzego Bagrowicza

Jarosław Horowski

Bibliografia prac Księdza Profesora Jerzego Bagrowicza

Jarosław Horowski
 

opracował Jarosław Horowski

Czytaj więcej...

Marian Pułtuski

Kohelet Taoista

[recenzja: Mirosław Patalon, Kohelet Taoista. Przyczynek do dialogu międzykulturowego]

Marian Pułtuski
Kohelet Taoista


recenzja: Mirosław Patalon, Kohelet Taoista. Przyczynek do dialogu międzykulturowego

Czytaj więcej...

Józef Majewski

Muzyczna teologia Jana Sebastiana Bacha

[recenzja: Jaroslav Pelikan, Jan Sebastian Bach wśród teologów]

Józef Majewski
Muzyczna teologia Jana Sebastiana Bacha

recenzja: Jaroslav Pelikan, Jan Sebastian Bach wśród teologów

Czytaj więcej...

Maria Urbańska-Bożek

Henri Bergsona pedagogika z ducha wolności

[recenzja: Henri Bergson, Teksty pedagogiczne]

Maria Urbańska-Bożek
Henri Bergsona pedagogika z ducha wolności


recenzja: Henri Bergson, Teksty pedagogiczne

Czytaj więcej...