Ortodoksja katolicka i warunki jej rewizji w świetle krytycznej filozofii historii Henri-Irénée Marrou

 

Justyna Melonowska ID
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie

https://doi.org/10.26881/kg.2022.1.02

 

numer: 1, rok: 2022

 pdf

 

 

Catholic Orthodoxy and the Conditions for its Revision
in the Critical Philosophy of History Henri-Irénée Marrou

Abstract

The aim of the article is to present the concept of philosophy of history developed by Henri-Irénée Marrou (1904-1977), who made friendship with the historical Other a condition of historical cognition. On the other hand, enmity and resentment are, in his opinion, factors that prevent understanding. In the light of the postulate of friendship as a condition of cognition, presented article analyzes the changes in attitude to Catholic orthodoxy in the decades preceding the Second Vatican Council, the postulates of its abandonment and a comprehensive revision of the doctrinal layer of Catholicism and its social functionality. As contemporary Catholicism, especially during the ongoing pontificate of Francis, puts a permanent emphasis on change and revision, in the final part of the article a model of a friendly revision is proposed that respects the assumptions of the Marrou's critical philosophy of history.

Key words: Marrou, critical philosophy of history, Catholicism, orthodoxy, revision


Ortodoksja katolicka i warunki jej rewizji
w świetle krytycznej filozofii historii Henri-Irénée Marrou

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji filozofii historii rozwijanej przez Henri-Irénée Marrou (1904–1977), który warunkiem poznania w dziedzinie historycznej czynił przyjaźń z historycznym Innym. Nieprzyjaźń i resentyment są zaś, jego zdaniem, czynnikiem rozumienie uniemożliwiającym. W świetle postulatu przyjaźni jako warunku poznania, artykuł analizuje przemiany stosunku do katolickiej ortodoksji w dziesięcioleciach poprzedzających sobór watykański II i postulaty jej porzucenia oraz całościowej rewizji warstwy doktrynalnej katolicyzmu i jego społecznej funkcjonalności. Jako że katolicyzm współczesny, szczególnie podczas trwającego pontyfikatu Franciszka, kładzie trwały akcent na zmianę i rewizję, w końcowej części artykułu sformułowano model przyjaznej rewizji, respektującej założenia krytycznej filozofii historii Marrou.

Słowa kluczowe: Marrou, krytyczna filozofia historii, katolicyzm, ortodoksja, rewizja


Bibliogafia

Carus P., The New Orthodoxy, „The Monist” 1895, t. 6, nr 1, s. 91–98.

Daly G., Catholicism and Modernity, Journal of the American Academy of Religion” 1985, t. LIII, nr 4, s. 773–796.

Droga formacji prezbiterów w Polsce. Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia (16.06.2021), Akta Konferencji Episkopatu Polski nr 33/2021.

Gamber K., Reforma liturgii rzymskiej – organiczny rozwój czy destrukcja?, wyd. Key4, Warszawa 2020.

Hildebrand D. von, Spustoszona winnica, tłum. T. Pszczółkowski, wyd. Fronda, Warszawa–Ząbki 2006.

Kasper W., Jezus i wiara, w: Kasper W., Moltmann J., Jezus – tak, Kościół – nie. O chrystologicznych źródłach kryzysu Kościoła, przeł. A. Kuć, wyd. Tyniec, Kraków 2005.

Marrou H.-I., De la logique de l’histoire a une éthique de l’historien, „Revue de Métaphysique et de Morale” 1949, nr 3–4, s. 248–272.

Marrou H.-I., O poznaniu historycznym, przeł. H. Łaszkiewicz, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2011.

Marrou H.-I., Tristesse de l’historien, „Vingtième Siècle. Revue d’histoire” 1995, nr 45, s. 109–131.

Melonowska J., Pisma machabejskie. Religia i walka, Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, Warszawa 2020.

Melonowska J., Warunki zachowania i odnowy katolicyzmu na Zachodzie w świetle założeń krytycznej filozofii historii Henri-Irénée Marrou, w: Biblioteka Filozofii Chrześcijańskiej, tom 11: Pytanie o przyszłość chrześcijaństwa na Zachodzie, wyd. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Teologiczny, Poznań 2019, s. 91–117.

Pius XII, Encyklika Humani Generis. O pewnych fałszywych poglądach, zagrażających podstawom nauki katolickiej.

Ratzinger J., Duch liturgii, przeł. E. Pieciul, wyd. AA, Kraków 2000.

Savage J., After Orthodoxy – What?, The North American Review” 1900, nr 170 (521), s. 585–592.

Wilken R.L., Pierwsze tysiąc lat. Historia chrześcijaństwa, przeł. G. Gomola, A. Gomola, wyd. M, Kraków 2012.

 

Źródła pomocnicze:

Altizer T., The Contemporary Challenge of Radical Catholicism, „The Journal of Religion” 1994, t. 74, nr 2, s. 182–198.

Babiński J., Interpretacje ratyzbońskiego przemówienia Benedykta XVI, „Studia Gdańskie” 2009, nr 24, s. 85–95.

Brown F., What is Orthodoxy?, „The North American Review” 1899, t. 168, nr 509, s. 409–417. 

Dinges W. D., Ritual Conflict as Social Conflict: Liturgical Reform in the Roman Catholic Church, „Sociological Analysis” 1987, t. 48, nr 2, s. 138–157.

 

Źródła internetowe

https://biblia.wiara.pl/doc/423146.ENCYKLIKA-HUMANI-GENERIS/7 (dostęp: 11.06.2022).

https://www.liturgia.pl/franciszek-do-sycilijskich-kaplanow-koronki-w-liturgii-to-dla-babc/ (dostęp: 14.06.2022).

https://www.ncregister.com/cna/pope-francis-new-public-associations-of-faithful-require-written-vatican-approval?fbclid=IwAR2Zw1dRQhKVYSw7zZQm6TT0KmiZUsYrjMhPoYxp1p8VY0DxUuZKKz65xp0 (dostęp: 16.06.2022).


Artykuły z numeru lato 2022 [nr 1(10)/2022]

Monika Humeniuk, Szymon Dąbrowski

Przekaz, translacja i zdrada – pytania o kształt chrześcijaństwa w Polsce

Monika Humeniuk, Szymon Dąbrowski
Przekaz, translacja i zdrada – pytania o kształt chrześcijaństwa w Polsce


Tekst jest wprowadzeniem i zachętą dla czytelnika do lektury dziesiątego numeru czasopisma „Karto-Teka Gdańska”. Redaktorzy wskazują na szeroki kontekst naukowego ulokowania artykułów, które oscylują przede wszystkim wokół aktualnych i palących pytań: O kształt chrześcijaństwa w Polsce. Wskazana zostaje tu matryca interpretacyjna, w postaci trzech strategii: przekazu, translacji oraz zdrady (za: Gershom Sholem), w których każdy z zamieszczonych artykułów, recenzji i polemik się mieści.

Czytaj więcej...

Józef Majewski

„Odrzuty ewolucji”. Metafizyczne pytania „Strajku kobiet”

Józef Majewski
„Odrzuty ewolucji”. Metafizyczne pytania „Strajku kobiet”


„Strajk kobiet” z 2020 roku w Polsce w nowy sposób stawia teologii i chrześcijaństwu stare pytania o cierpienie, zło i Boga. Szczególnie w obliczu ewolucji świata, która zakłada konieczność cierpienia czy „strukturalne cierpienie” (M. Heller), trudno dziś bronić wizji Boga wszechmogącego.

Czytaj więcej...

Justyna Melonowska

Ortodoksja katolicka i warunki jej rewizji w świetle krytycznej filozofii historii Henri-Irénée Marrou

Justyna Melonowska
Ortodoksja katolicka i warunki jej rewizji w świetle krytycznej filozofii historii Henri-Irénée Marrou


Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji filozofii historii rozwijanej przez Henri-Irénée Marrou (1904–1977), który warunkiem poznania w dziedzinie historycznej czynił przyjaźń z historycznym Innym. Nieprzyjaźń i resentyment są zaś, jego zdaniem, czynnikiem rozumienie uniemożliwiającym.

Czytaj więcej...

Monika Humeniuk

Chrześcijański Anarchizm Jacquesa Ellula i radykalna hermeneutyka Johna D. Caputo, czyli wołanie o herezję w pedagogice religii

Monika Humeniuk
Chrześcijański Anarchizm Jacquesa Ellula i radykalna hermeneutyka Johna D. Caputo, czyli wołanie o herezję w pedagogice religii


W artykule postawiono pytanie o warunki i możliwości wychodzenia poza ortodoksję w tradycyjnej pedagogice religii. Pytania te generują dwie osobne strategie heretyzowania, osłabiania (za Giannim Vattimo) pedagogiki religii.

Czytaj więcej...

Szymon Dąbrowski

Polska pedagogika religii w kierunku badań interreligijnych i interkulturowych (zarys problematyki)

Szymon Dąbrowski
Polska pedagogika religii w kierunku badań interreligijnych i interkulturowych (zarys problematyki)


Głównym celem tekstu jest wskazanie, na ile postulaty badań interreligijnych oraz interkulturowych mogą stać się inspiracją dla polskich badań pedagogicznoreligijnych. W pierwszej części artykułu zaprezentowano naukowe nurty polskiej pedagogiki religii, następnie, w oparciu o nie, wskazano możliwe aplikacje rozwiązań interreligijnych i interkulturowych dla teorii i praktyki edukacji religijnej.

Czytaj więcej...

Tomasz Olczyk

Ekologia w edukacji religijnej z perspektywy religioznawczej

Tomasz Olczyk
Ekologia w edukacji religijnej z perspektywy religioznawczej
 

Postępująca degradacja naturalnego środowiska, stanowiącego jedyne miejsce ludzkiej egzystencji, wymaga od nas podjęcia szeregu niezwłocznych działań w celu jego ochrony. Istotnym z tego punktu widzenia zagadnieniem jest kształtowanie odpowiednich postaw ludzi od najwcześniejszych lat życia.

Czytaj więcej...

Dariusz Barbaszyński

Koncepcja filozofii w myśli Kazimierza Twardowskiego

Dariusz Barbaszyński
Koncepcja filozofii w myśli Kazimierza Twardowskiego


W artykule przedstawiam najważniejsze składniki koncepcji filozofii w myśli Kazimierza Twardowskiego. Podkreślam, że metafilozoficzne poglądy twórcy Szkoły Lwowsko-Warszawskiej kształtowały się i modyfikowały w latach 1894–1930, czyli na wszystkich etapach jego działalności naukowej. Akcentuję również, że Twardowskiego koncepcja filozofii jest teorią złożoną z kilku aspektów.

Czytaj więcej...

Zbyszek Dymarski

Sztuka etyki jako sztuka mądrego życia w ujęciu Józefa Tischnera

Zbyszek Dymarski
Sztuka etyki jako sztuka mądrego życia w ujęciu Józefa Tischnera

W artykule przedstawiam pogląd Józefa Tischnera na temat znaczenia etyki w życiu człowieka. Filozof staje w opozycji do wszystkich tych poglądów, które traktują etykę jako zespół zaleceń (nakazów i zakazów). Według niego, takie podejście jest odmianą tresury, gdzie najważniejszy jest efekt końcowy i w dodatku narzucony z zewnątrz. Według Tischnera najważniejszy jest stosunek człowieka do własnej aktywności. Dlatego najpierw należy zapytać, kim jest człowiek oraz na czym polega jego dobro.

Czytaj więcej...

Krzysztof Mech

Paul Tillich i religijny wymiar kultury

Krzysztof Mech
Paul Tillich i religijny wymiar kultury

Publikacja ma charakter eseju recenzyjnego i nawiązuje do wydanego w 2020 roku polskiego tłumaczenia książki Paula Tillicha zatytułowanej Teologia kultury. Esej jest próbą osadzenia dzieła niemieckiego myśliciela w szerszym kontekście jego twórczości.

Czytaj więcej...

Hieronim Chojnacki

Krótka recenzja, czyli zachęta do poznawania intrygującego stylu myślenia

Hieronim Chojnacki
Krótka recenzja, czyli zachęta do poznawania intrygującego stylu myślenia


Jako jednostka, całkiem dosłownie jako jednostka, osobiście odnieść się, zwrócić się do Boga – to jest formuła bycia chrześcijaninem (NB 33:57, s. 365)

Czytaj więcej...

Weronika Piróg

Błogosławieni ci, którzy nawołują w pustkę… O poszukiwaniu (bez)sensu na kartach książki Janusza Bohdziewicza „Osiem pochwał. Szkice z antropologii myślenia”

Weronika Piróg
Błogosławieni ci, którzy nawołują w pustkę… O poszukiwaniu (bez)sensu na kartach książki Janusza Bohdziewicza „Osiem pochwał. Szkice z antropologii myślenia”

Czytaj więcej...